Zaloguj
Reklama

Antykoncepcja a choroba zakrzepowo-zatorowa. Część 1.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Kategorie ICD:


Antykoncepcja a choroba zakrzepowo-zatorowa. Część 1.
Fot. ojoimages
(5)

W artykule przybliżono aspekt zagrożenia chorobą zakrzepowo-zatorową u kobiet przyjmujacych doustną antykoncepcję.

Hormonalna antykoncepcja jest oparta na mechanizmie działania estrogenu i gestagenu. Trzeba jednak wiedzieć, że to jedynie gestagen ma działanie antykoncepcyjne, dlatego też istnieje możliwość stosowanie jedynie tego składnika w antykoncepcji.

Mechanizm działania gestagenu polega na supresji LH, wpływie na endometrium, zwiększaniu gęstości śluzu szyjkowego i zmniejszeniu jego przepuszczalności dla plemników oraz wpływie na jajowody. Składowa estrogenowa tabletki antykoncepcyjnej działa hamując selekcję i wzrost pęcherzyka dominującego, zapobiegając krwawieniom i potencjalizacji działania progestagennego w mechanizm supresji FSH.

Hormonalną antykoncepcje można podzielić na:

  1. Tę, zawierającą estrogeny i gestageny (dwuskładnikowe tabletki oraz plastry),
  2. Zawierającą jedynie gestageny (mini pill, iniekcje, implanty).

Dwuskładnikowe leki antykoncepcyjne zaś dzielimy na:

  • Monofazowe – zawierające taką samą, stałą dawkę składnika estrogenowego jak i gestagennego.
  • Dwufazowe – zmienna dawka estrogenów i gestagenów w dwóch częściach.
  • Trójfazowe – zmienna dawka estrogenu i gestagenu w trzech kolejnych częściach.

W pewnym względzie preparaty dwu- jak i trójfazowe są lepsze od jednofazowych z uwagi na bardziej zbliżony do fizjologicznego poziomu hormonów w trakcie cyklu, z przewagą gestagenów  w drugiej fazie cyklu. Niestety posiadają nieco gorszy wskaźnik Pearla niż jednofazowe preparaty.

Przyjmowanie środka antykoncepcyjnego rozpoczyna się w pierwszym dniu krwawienia miesiączkowego. Każde opakowanie zawiera 21 tabletek, po których przyjęciu należy zrobić 7 dniową przerwę podczas której dochodzi do krwawienia tzw. z odstawienia. Duże znaczenie w skuteczności antykoncepcji ma regularność przyjmowania tabletek. Dopuszczalne są jednak przesunięcia do 12 godzin z założeniem, że nie mogą zdarzać się zbyt często. Antykoncepcja za pomocą plastrów składa się z 3 sztuk plastrów przyklejanych raz na tydzień przez kolejne trzy tygodnie z jednotygodniową przerwą. Miejsce przyklejenia jest dowolne poza piersiami.

Leki doustne zawierające jedynie składową gestagenową mini pill polega na podawaniu bez przerwy tej samej dawki gestagenu. Tabletki te są alternatywą dla kobiet, które nie mogą stosować estrogenów. Stosowanie tego typu antykoncepcji wymaga jednak od kobiety większego zdyscyplinowania gdyż przesunięcie w przyjmowaniu tabletki nie powinna wynosić więcej niż 3 godziny. Inną niedogodnością tych leków dla kobiet jest brak miesiączek lub nieregularne krwawienia. Zaletą natomiast jest to, że można je stosować podczas laktacji od 6 tygodnia po porodzie.

Iniekcje środków zawierających gestagen polegają na podaniu formy o przedłużonym uwalnianiu 1 raz na 12 tygodni. Niedogodności dla kobiety są podobne jak przy przyjmowaniu tabletek gestagennych tj. brak miesiączek lub nieregularne krwawienia. Można je także stosować podczas laktacji.

Tabletka po stosunku jest swoistego rodzaju „bombą” hormonalną. Polega na podaniu dużej dawki gestagenu zaraz po stosunku (nie później jednak niż 72 godziny) i powtórzeniu dawki po 12 godzinach od pierwszej. Działanie polega na wywołaniu zmian w endometrim doprowadzających do uniemożliwienia zagnieżdżenia się zarodka.

Środki antykoncepcyjne nie pozostają obojętne dla organizmu. Wywierają wpływ między innymi na układ krążenia, gospodarkę węglowodanową, czynność wątroby i pęcherzyka żółciowego, choroby nowotworowe, torbiele czynnościowe jajników oraz stany zapalne przydatków.

Stosowanie hormonalnej antykoncepcji może powodować nieznaczny wzrost ciśnienia tętniczego zwłaszcza u osób z predyspozycjami tj. udokumentowane skłonności rodzinne, tendencje do retencji wody oraz otyłość. Dzieje się to w mechanizmie wzrostu stężenia angiotensynogenu. Dotyczy to zwłaszcza preparatów zawierających 0,05 mg estrogenu.

Antykoncepcja zwiększa ryzyko wystąpienia zawału serca o 1,5 a choroby zakrzepowej aż o 6 razy przy tej samej 0,05 mg dawce. Ryzyko to zwiększa się jeszcze bardziej u kobiet powyżej 35 roku życia i u kobiet palących. Działanie estrogenów na układ krzepnięcia polega na obniżeniu poziomu antytrombiny, podwyższeniu stężenia fibrynogenu  oraz zwiększeniu zdolności agregacji płytek oraz wzroście stężenia witaminy K.

Starsze preparaty miały tendencje do podwyższania poziomu insuliny i glukozy. Mogło to doprowadzać do ujawnienia się cukrzycy co nieco ograniczało stosowanie antykoncepcji. U kobiet z cukrzycą rozpoznaną można stosować antykoncepcję w przypadku wieku poniżej 25 lat i z krótkim wywiadem chorobowym.

W układzie pokarmowym estrogeny wywierają negatywny wpływ na transport żółci. Pozytywny wpływ stosowania antykoncepcji jest rejestrowany w prewencji raka jajnika i raka endometrium. Nie wykazano jednak związku pomiędzy stosowaniem tabletek antykoncepcyjnych a rakiem piersi.

(5)
Reklama
Komentarze