Zaloguj
Reklama

Antykoncepcja ratunkowa

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Kategorie ATC:


Antykoncepcja ratunkowa
Fot. Pantherstock
(3)

Pojęcie antykoncepcji ratunkowej obejmuje wszystkie metody zapobiegania niepożądanej ciąży, zastosowane po odbytym stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub w przypadku, gdy inne metody antykoncepcji zawiodły. W artykule przedstawiono najczęściej stosowane metody oraz mechanizm ich działania.

Antykoncepcja po stosunku

Antykoncepcja postkoitalna to metoda postępowania mająca na celu zapobieganie niepożądanej ciąży, będącej wynikiem odbycia stosunku płciowego bez zabezpieczenia lub w przypadku, gdy inne zastosowane formy antykoncepcji z różnych przyczyn zawiodły.

Jest to metoda bezpieczna, a przede wszystkim wysoce efektywna. Potocznie nazywana jest antykoncepcją po stosunku czy ratunkową, doraźną lub awaryjną. Zalicza się do niej każdą formę antykoncepcji zastosowaną po stosunku w celu uniknięcia ciąży. W zależności od zastosowanej metody antykoncepcję awaryjną stosuje się od 2 do 7 dni po odbytym stosunku płciowym. Jej główny mechanizm polega na niedopuszczeniu do zapłodnienia lub implantacji zapłodnionej komórki jajowej w śluzówce jamy macicy. Dotyczy to okresu około 5 dni po jajeczkowaniu.

Wszelkie metody zastosowane w późniejszym okresie, czyli po implantacji, zalicza się już do form antykoncepcji wczesnoporonnej, a nie postkoitalnej. Skuteczność tej metody jest tym większa, im wcześniej zostanie ona zastosowana.

Od wieków szukano skutecznej metody zapobiegania ciąży. Jednym spośród wielu wykorzystywanych sposobów było podmywanie się po stosunku płynami zawierającymi substancje niszczące plemniki. Nie przynosiło to jednak zadowalających rezultatów ze względu na fakt, iż po ok. 90 sekundach po wytrysku w śluzie szyjki macicy można stwierdzić zdolne do zapłodnienia plemniki, które w kilka minut po ejakulacji docierają już do jajowodów. Jak wynika z powyższego wszelkie naturalne metody jak np. spłukiwanie krocza czy irygacje pochwy wykonywane po stosunku nie są wystarczająco skuteczne, a ryzyko zajścia w ciążę duże.

Obecnie w celu antykoncepcji po stosunku stosuje się dwie podstawowe metody. Pierwsza z nich polega na zażyciu tabletek hormonalnych, natomiast druga na założeniu wkładki wewnątrzmacicznej.

Za początek ciąży uznaje się zagnieżdżenie zapłodnionej komórki jajowej w śluzówce jamy macicy, czyli tzw. nidację czy implantację, która następuje około 7 dni po zapłodnieniu.

Główne mechanizmy działania hormonalnej antykoncepcji postkoitalnej:

  • Zablokowanie lub opóźnienie jajeczkowania, w zależności w którym momencie cyklu miesiączkowego lek zostanie przyjęty
  • Zmiany w błonie śluzowej jamy macicy uniemożliwiające ewentualną implantację zapłodnionej komórki jajowej
  • Zagęszczenie śluzu szyjkowego powodujące utrudnienie migracji plemników 
  • Zaburzenia przemieszczania się komórki jajowej w jajowodzie oraz embrionu.

Przez wiele lat do hormonalnej antykoncepcji postkoitalnej najczęściej stosowano zwiększoną dawkę dwuskładnikowych (estrogen+progestagen) tabletek antykoncepcyjnych, powodujących blokowanie owulacji (jeżeli leki podano przed wyrzutem LH) lub uniemożliwienie zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej w śluzówce macicy. Ten schemat postępowania nazywany jest metodą Yuzpe od nazwiska kanadyjskiego ginekologa, który jako pierwszy ją zastosował. Wywoływała ona jednak bardzo uciążliwe skutki uboczne, w związku z czym rozpoczęto poszukiwanie takich dawek hormonów, które z jednej strony nie zmniejszałyby działania antykoncepcyjnego, natomiast z drugiej, zminimalizowały skutki uboczne ich zastosowania.

W hormonalnej antykoncepcji postkoitalnej stosuje się:

  • Dwuskładnikową tabletkę antykoncepcyjną – rzadko stosowane
  • Progestageny – najczęściej stosowane
  • Danazol – stosowany bardzo rzadko 
  • Syntetyczne lub koniugowane estrogeny
  • Antyprogesterony – nie stosowane w Polsce

Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne, wykorzystywane do zapobiegania ciąży po stosunku, powinny zawierać odpowiednią dawkę dwóch hormonów: estrogenów (EE-etynyloestradiol) i progestagenów (LG-lewonorgestrel). Zastosowane hormony nie niszczą już zagnieżdżonej zygoty w związku z czym nie jest to metoda wczesnoporonna.

Pomimo, iż metoda Yuzpe może być nadal stosowana, obecnie najpopularniejszym środkiem przeznaczonym jedynie do antykoncepcji postkoitalnej jest tabletka zawierająca wyłącznie progestagen (lewonorgestrel). Metodę tą opracowano dopiero w latach 80-tych XX wieku i nadal jest ona modyfikowana i udoskonalana. Jedną z zalet tej właśnie tabletki jest możliwość jej przyjmowania przez kobiety, u których występują bezwzględne przeciwwskazania do stosowania estrogenów. Sam lewonorgestrel nie powoduje bowiem poważniejszych efektów ubocznych.

(3)
Reklama
Komentarze