Zaloguj
Reklama

Badania diagnostyczne wykorzystywane w położnictwie.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:


Badania diagnostyczne wykorzystywane w położnictwie.
Fot. ojoimages
(4)

Artykuł przedstawia opis podstawowych badań służących do diagnostyki wszelkich patologii ciąży. Wykorzystywane są one do monitorowania stanu matki i płodu w czasie ciąży i porodu zwiększając szansę uniknięcia wielu zagrożeń. Pozwalają także na wykrycie różnych wad płodu oraz wielu chorób matki mogących mieć znaczący wpływ na przebieg ciąży i porodu.

Niezmiernie dynamiczny rozwój medycyny, jak również postęp dokonujący się w wielu innych dziedzinach nauki jak np. fizyka czy chemia sprzyja, powstawaniu wciąż nowych, coraz bardziej precyzyjnych metod diagnozowania chorób oraz różnych patologii, w tym także patologii ciąży. Pojawienie się nowych możliwości technicznych jak również coraz lepsze poznanie patofizjologii ciąży spowodowało, iż wiele ze stosowanych metod została znacznie zmodyfikowana i udoskonalona. W diagnostyce położniczej wykorzystuje się wiele z nich w celu sprawowania ścisłego nadzoru nad kobietą ciężarną oraz płodem podczas ciąży i porodu. Umożliwiają one wyłonienie wśród ciężarnych grupy zwiększonego ryzyka wystąpienia różnych powikłań ciąży. Pozwalają na uchwycenie czynników zagrożenia mogących mieć znamienny wpływ na dalszy przebieg ciąży, porodu czy połogu.  Dzięki większości z nich możliwe jest wczesne wykrycie u płodu zaburzeń rozwoju (IUGR – wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu), wad rozwojowych (wady genetyczne, wady serca i inne) jak również zagrożeń życia (niedotlenienie, kwasica). U każdej ciężarnej podczas kontrolnych wizyt lekarskich wiele z badań diagnostycznych wykonywana jest rutynowo. Istnieje jednak cała gama badań oraz zabiegów specjalistycznych, które najczęściej wykonuje się ciężarnym z tzw. grupy podwyższonego ryzyka. W celu ich przeprowadzenia niezbędna jest hospitalizacja ze względu na fakt, iż nie wszystkie badania i zabiegi specjalistyczne możliwe są do wykonania w warunkach ambulatoryjnych.

 Badania diagnostyczne

Podstawowe badanie położnicze – wykonywane jest podczas każdej wizyty kobiety ciężarnej w gabinecie ginekologicznym, jak również już na sali porodowej w okresie przed- i okołoporodowym, w celu monitorowania postępu porodu. Stanowi ono podstawowe ogniwo całej diagnostyki położniczej. Składa się z kilku podstawowych elementów: zebrania dokładnego wywiadu, badania fizykalnego oraz oceny badań dodatkowych.

Wywiad - w wywiadzie, który powinien być najobszerniejszy podczas pierwszej wizyty kobiety ciężarnej u lekarza, niezmiernie ważne są nie tylko informacje o przeszłości położniczej dotyczące ilości i przebiegu poprzednich ciąż, porodów oraz poronień, ale również wywiad ogólny obejmujący informacje o terminie ostatniej miesiączki, chorobach występujących w rodzinie oraz obecnych i przebytych chorobach jak np. choroby wątroby, nerek, cukrzyca czy też choroby układu naczyniowo-sercowego. Na kolejnych wizytach lekarz będzie zadawał pytania dotyczące przebiegu obecnej ciąży tj. np. ogólnego samopoczucia, ruchów płodu  oraz wszystkich pojawiających się dolegliwości. Zebranie jak największej ilości informacji jest dla lekarza niezmiernie ważne, gdyż umożliwia mu prawidłowe prowadzenie ciąży i zapewnienie, odpowiedniej do stanu, opieki lekarskiej oraz podjęcie ewentualnego leczenia. Po zebraniu dokładnego wywiadu lekarz przystępuje do badania położniczego, w którego skład wchodzi badanie zewnętrzne oraz wewnętrzne.

Badanie zewnętrzne - w trakcie badania zewnętrznego dokonuje się pomiaru miednicy kostnej za pomocą specjalnego cyrkla położniczego. Pozwala to na określenie typu jej budowy, co ma istotne znaczenie w podejmowaniu decyzji o sposobie rozwiązania ciąży. Podczas badania zewnętrznego mierzy się obwód brzucha oraz zwraca uwagę na występowanie zmian skórnych tj. rozstępy, żylaki i obrzęki. Określa się również wysokość dna macicy, co pozwala na wstępne ustalenie wieku ciążowego. W III trymestrze ciąży stosując tzw. chwyty Leopolda polegające na palpacyjnym badaniu płodu przez powłoki brzuszne określa się położenie płodu w macicy.

Badanie wewnętrzne – polega na badaniu przez pochwę na fotelu ginekologicznym lub łóżku porodowym. Badanie to umożliwia stwierdzenie ciąży poprzez ocenę konsystencji oraz wielkości macicy. Podczas ciąży, w trakcie badania wewnętrznego najistotniejsze znaczenie ma ocena szyjki macicy, jej długości, konsystencji oraz rozwarcia ujścia. Pozwala to na wczesne wykrycie zagrożenia porodem przedwczesnym. Stanowi ono podstawowy element oceny postępu porodu w okresie okołoporodowym i wykonywane jest wówczas zarówno przez lekarza jak i położną. Tuż przed porodem określa się dojrzałość i przygotowanie szyjki do porodu jak również jaka część płodu jest częścią przodującą oraz jej położenie w stosunku do płaszczyzn miednicy kostnej. Badanie to umożliwia ocenę kanału rodnego co ma istotne znaczenie dla dalszego postępowania w trakcie porodu.

Badania dodatkowe – każda kobieta ciężarna podczas wizyty lekarskiej prócz badania podstawowego wykonywane ma badania dodatkowe. Najczęściej obejmują one pomiar ciśnienia tętniczego krwi oraz kontrolę przyrostu masy ciała. Ścisła kontrola tych parametrów pozwala na szybkie wykrycie zaburzeń mogących przyczynić się do wystąpienia obrzęków, gestozy lub też innych niebezpiecznych powikłań ciąży. Pomiar ciśnienia tętniczego powinno się przeprowadzać w pozycji siedzącej lub leżącej po kilkuminutowym odpoczynku. Aby pomiar przyrostu masy ciała był bardziej wiarygodny, ciężarna powinna być ważona zawsze na tej samej wadze. Wyniki zapisywane są w karcie przebiegu ciąży.

Badania krwi i moczu – wykonywane na zlecenie lekarza badania laboratoryjne krwi i moczu mają niezmiernie istotne znaczenie. Ich wyniki stanowią jeden z podstawowych wykładników stanu zdrowia przyszłej matki, jak również płodu. W celu stwierdzenia lub oceny rozwoju wczesnej ciąży zaleca się wykonanie poziomu gonadotropiny kosmówkowej (HCG). Badaniami wykonywanymi rutynowo u każdej ciężarnej są: morfologia krwi, pozwalająca na wczesne wykrycie niedokrwistości, grupa krwi i czynnik Rh, w celu uniknięcia ewentualnych zagrożeń płodu związanych z chorobą hemolityczną, badanie ogólne moczu, w którym obecność białka może być wskaźnikiem występowania chorób nerek lub być sygnałem zagrożenia gestozą oraz badania serologiczne w kierunku kiły (WA) i wirusowego zapalenia wątroby (HBs). W zależności od przebiegu ciąży, jak również od pojawienia się czynników ryzyka powikłań, lekarz może zlecić wiele innych badań dodatkowych jak np. poziom glukozy oraz białka we krwi i moczu, posiew bakteriologiczny moczu lub wydzieliny pochwowej oraz wiele innych, których nieprawidłowe wyniki mogą wskazywać na choroby współistniejące z ciążą.  Każda kobieta posiadająca Rh (-) powinna mieć wykonane badanie na obecność przeciwciał anty-D. W II trymestrze ciąży często zalecanym badaniem jest krzywa obciążenia glukozą, co pozwala na ujawnienie cukrzycy indukowanej ciążą. Istnieje również bardzo wiele badań krwi mogących przysłużyć się w wykrywaniu niektórych wad genetycznych płodu. Polegają one na pomiarze stężeń charakterystycznych markerów biochemicznych. W diagnostyce prenatalnej najczęściej wykorzystywany jest tzw. test potrójny (TripleTest) obejmujący oznaczenie w surowicy krwi kobiety ciężarnej poziomu stężeń alfa-fetoproteiny (AFP), nieskoniugowanego estriolu (uE3 ) i HCG.

Kardiotokografia  (KTG) – jest to zapis częstości pracy serca płodu przy jednoczesnym zapisie czynności skurczowej mięśnia macicy, monitorowanych za pomocą specjalnych urządzeń elektronicznych zwanych kardiotokografami. Badanie to pozwala na wyłonienie płodów zagrożonych niedotlenieniem, które może być przyczyną trwałych zaburzeń neurologicznych. Zaburzenia rytmu serca płodu są pierwszą oznaką zagrożenia zamartwicą wewnątrzmaciczną. Najczęściej wykorzystywane jest do monitorowanie stanu płodu w okresie przed- i okołoporodowym. Wykonuje się je również w ciążach zagrożonych np. w przypadku EPH-gestozy, ciążach przenoszonych i przeterminowanych, hipotrofii, wadach serca u płodu i inn. Do tego badania ciężarną układa się w pozycji leżącej na wznak lub na boku. Do brzucha, w miejscu najlepszej słyszalności tętna płodu, przykładana jest głowica aparatu posmarowana uprzednio specjalnym żelem. Druga głowica umieszczana jest na wysokości dna macicy. Przymocowane są one specjalnymi pasami przytrzymującymi i zapobiegającymi ich przemieszczaniu podczas wykonywania badania. Na specjalnej taśmie aparat zapisuje tony serca płodu oraz skurcze macicy tworząc wykres, który następnie musi być oceniony przez lekarza specjalistę. Badanie wykonuje się około 40 minut. Może ono być powtarzane wielokrotnie, gdyż nie stanowi żadnego zagrożenia dla płodu oraz dalszego przebiegu ciąży.

Test niestresowy (NST) – polega na jednoczesnym zapisie kardiotokograficznym i zapisie ruchów płodu. Do aparatu kardiotokograficznego dołącza się specjalny przycisk, za pomocą którego ciężarna sygnalizuje odczuwane ruchy płodu.

Test skurczowy (OCT) – tzw. test oksytocynowy, stresowy. Wykonywany jest w przypadku nieprawidłowości wyników KTG lub NST. Polega na podawaniu we wlewie kroplowym odpowiedniej dawki oksytocyny, w celu wywołania czynności skurczowej macicy, przy jednoczesnym przeprowadzaniu zapisu KTG. Indukcja czynności skurczowej ma na celu stworzenie warunków podobnych do tych, jakie nastąpią w trakcie porodu. Test skurczowy pozwala na ocenę reakcji tętna płodu na skurcze macicy.

Ultrasonografia położnicza (USG) - ogromne możliwości, jakie stwarza diagnostyka ultradźwiękowa pozwala na bardzo szerokie jej zastosowanie w położnictwie. Obecnie USG stanowi rutynowe badanie wykonywane u każdej ciężarnej. Nie wiąże się ono z żadnymi zagrożeniami zarówno dla matki jak i dla rozwijającego się dziecka. Najczęściej w prawidłowej ciąży przeprowadza się je trzykrotnie. W pierwszym trymestrze (między 6 a 12 tygodniem ciąży) wykonywane jest w celu stwierdzenia ciąży, określenia wieku ciążowego jak również przypuszczalnego terminu porodu. USG  w drugim trymestrze (około 25 tygodnia ciąży) pozwala ocenić prawidłowość rozwoju płodu, ustalić ilość płodów, wykryć ewentualne wady rozwojowe jak również określić ilość wód płodowych oraz lokalizację i prawidłowość budowy i funkcjonowania łożyska. Trzecie badanie USG przeprowadzane jest około dwa tygodnie przed terminem porodu określając stan łożyska i dojrzałość płodu, jego położenie w macicy oraz przypuszczalną wagę. Warto zaznaczyć, iż badanie USG może zawierać pewną granicę błędu a dotyczy to przede wszystkim wagi dziecka oraz terminu porodu. Wpływ na to ma zarówno doświadczenie osoby dokonującej badania jak również jakość sprzętu oraz indywidualne cechy płodu. W przypadku ciąż o podwyższonym ryzyku patologii lub też, gdy pojawią się np. krwawienia lub jakiekolwiek nieprawidłowości rozwoju płodu, badanie to może być powtarzane wielokrotnie w celu sprawowania ścisłego nadzoru i wczesnego wychwycenia wszelkich zagrożeń zarówno dla matki jak i dla płodu. Badanie ultrasonograficzne szeroko wykorzystywane jest we wczesnej diagnostyce wad genetycznych płodu, w szczególności zespołu Downa. Wykonuje się je wówczas ok. 8 - 11 tygodnia ciąży. Podczas badania dokonuje się pomiaru tzw. przezierności karku (grubości fałdu karkowego) oraz ocenia kość nosową płodu. We wczesnej ciąży badanie Usg najczęściej wykonuje się metodą przezpochwową, natomiast w ciąży zaawansowanej metodą przezbrzuszną. Coraz więcej placówek posiada również sprzęt umożliwiający wykonanie ultrasonografii trójwymiarowej (3D). Pozwala ona na obrazowanie płodu w kilku płaszczyznach, co znacznie polepsza możliwości diagnostyczne. Metoda ta jest szczególnie przydatna w wykrywaniu trudnych do zdiagnozowania wad np. rozszczepu podniebienia lub dysplazji układu kostnego. Pozwala na zachowanie danych uzyskanych w trakcie badania w postaci cyfrowej na dyskietkach. Dzięki niej możliwe jest uzyskanie bardzo realistycznych zdjęć dziecka w ruchu w rzeczywistym czasie. Coraz częściej stosowana jest również ultrasonografia metodą dopplerowską umożliwiająca ocenę przepływu krwi przez tętnice macicy, łożyska, pępowiny i płodu. Na podstawie analizy poszczególnych wskaźników możliwe jest wykrycie zagrożeń płodu związanych z jego niedotlenieniem w wyniku zaburzeń wymiany płodowo-matczynej. Wykonuje się je najczęściej od II trymestru ciąży w szczególności w takich patologiach jak np. wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu.

(4)
Reklama
Komentarze