Zaloguj
Reklama

Cukrzyca u kobiety ciężarnej zwiększa stężenie antyutleniaczy

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie).

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Cukrzyca u kobiety ciężarnej zwiększa stężenie antyutleniaczy
Fot. ojoimages
(5)

Liczne procesy peroksydacji biegnące u ludzi inicjowane są m.in. przez reaktywne formy tlenu. W walce z niekorzystnymi skutkami działania wolnych rodników organizm wykształcił szereg mechanizmów obronnych. Dysponuje on między innymi szeregiem związków posiadających zdolność inaktywacji wolnych rodników i zaliczanych do grupy przeciwutleniaczy prewencyjnych, zmiataczy wolnych rodników pochodzenia egzo- i endogennego (np. niektóre witaminy) oraz enzymów przeciwutleniających.

Upośledzona tolerancja glukozy i cukrzyca uważana jest za jeden z ważniejszych czynników znacząco modyfikujących stan gospodarki lipoproteinowej. U podłoża tego zjawiska leży hiperinsulinizm, a zatem nadprodukcja wolnych kwasów tłuszczowych (WKT) uwalnianych z tkanki tłuszczowej pod wpływem hormonowrażliwej lipazy lipoproteinowej, a także syntetyzowanych de novo w wątrobie z acetylo-CoA powstającego w nadmiarze z niewprowadzonej do komórek obwodowych glukozy. Powstające w ten sposób WKT po estryfikacji glicerolem wbudowywane są następnie w strukturę endogennie syntetyzowanych lipoprotein bogatych w triacyloglicerole (głównie należących do frakcji VLDL). Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi zmian miażdżycowych u pacjentów z hiperglikemią jest nasilona nieenzymatyczna glikacja białek (w tym apolipoprotein), autooksydacja glukozy i aktywacja szlaku poliolowego oraz zaburzenia przeciwutleniających mechanizmów obronnych połączone ze znaczącą intensyfikacją generacji reaktywnych form tlenu. Wiadomo również, że glikowane LDL-e znacznie łatwiej podlegają modyfikacji oksydacyjnej, a powstałe z nich tzw. „glikooxy-LDL” intensywnie internalizowane są w głąb ściany naczyniowej. Podobną sytuację stwierdzano u chorych z nadciśnieniem tętniczym, u których rozwojowi miażdżycy sprzyja przewlekłe uszkodzenie śródbłonka naczyniowego wywoływane przez siły ścinające oraz często towarzyszące nadciśnieniu zaburzenia lipidowe i antyoksydacyjne a także hiperhomocysteinemię. Stopniowe podwyższanie się stężeń triacylogliceroli i cholesterolu w przebiegu ciąży fizjologicznej, wynikające z rozległych zmian metabolicznych do których dochodzi w tym stanie, obejmuje m.in. wzrost stężeń poszczególnych frakcji lipoprotein osocza, a także ich składników tj. lipidów i białek (apolipoprotein). Jednocześnie szybkość wzrostu stężeń poszczególnych frakcji lipoprotein, jak również ich składników, może nie być proporcjonalna oraz zależeć od ewentualnie współistniejących z ciążą stanów patologicznych.

Tokoferole należące do grupy witamin E są jednymi z najbardziej aktywnych biologicznie przeciwutleniaczy. Ich działanie przeciwutleniające ma miejsce na granicy fazy lipidowej lipoprotein i fazy wodnej osocza lub przestrzeni zewnątrzkomórkowej. Stanowią one również istotny składnik błon biologicznych zapobiegający ich przedwczesnemu uszkodzeniu przez wolne rodniki. Biologiczne działanie tokoferoli nie ogranicza się tylko do efektów przeciwutleniających. Także inne mechanizmy ich działania mogą wpływać hamująco na rozwój miażdżycy. Jednym z nich jest hamowanie adhezji i agregacji trombocytów oraz zmniejszanie aktywności syntetyzowanych w wątrobie czynników krzepnięcia zależnych od witaminy K. Witamina E hamuje ponadto proliferację mięśni gładkich, przy czym oba te efekty zależą od hamowania aktywności kinazy C. Ostatecznie zostaje np. zahamowana w ścianie naczyń indukcja czynników wzrostu (platelet-derived growth factor PDGF, itp.). Dodatkowo spadek aktywności kinazy C wpływa hamująco na stymulację kinaz białkowych aktywujących mitogeny w makrofagach i komórkach mięśni gładkich. Takie działanie wykazuje tylko a-tokoferol. Antyaterogenne działanie tokoferoli wynika ponadto z hamowania adhezji monocytów do śródbłonka, co odbywa się na drodze redukowania powierzchniowej ekspresji cząsteczek adhezyjnych, m.in. selektyny E. Dowiedziono ponadto, iż witamina ta obniża cytotoksyczność utlenionych in vitro i podawanych donaczyniowo ox-LDL oraz stabilizuje powstałe już blaszki miażdżycowe. Inkorporacja tokoferolu do komórek endotelium zapobiega też zależnemu od niedoboru tlenku azotu i indukowanemu przez ox-LDL skurczowi naczynia. W osoczu krwi tokoferole (w tym występujący w największym stężeniu a-tokoferol) transportowane są przez lipoproteiny, przy czym frakcja LDL stanowi największy rezerwuar tego związku w osoczu. Wyjaśnia to istnienie statystycznie znamiennej, dodatniej korelacji pomiędzy stężeniem tokoferoli a stężeniem triacylogliceroli i cholesterolu całkowitego u zdrowych ciężarnych oraz między stężeniem tokoferoli a stężeniem cholesterolu całkowitego i cholesterolu frakcji LDL u ciężarnych z cukrzycą. Brak tej zależności w innych patologiach ciąży wynika prawdopodobnie z odrębności metabolicznych dotyczących tej witaminy lub stężenia składników lipidowych osocza w stanach patologii, lub też znaczącego zużycia tokoferolu w reakcjach unieszkodliwiania wolnych rodników, czego jednak nie udało się potwierdzić oznaczeniami stężeń tokoferoli. Podobnie stwierdzenie statystycznie znamiennej, ujemnej korelacji pomiędzy stężeniem kwasu L-askorbinowego a stężeniem cholesterolu całkowitego u zdrowych kobiet ciężarnych wydaje się być efektem zużycia tego rozpuszczalnego w wodzie przeciwutleniacza nieenzymatycznego w mechanizmach obrony lipoprotein przed atakiem reaktywnych form tlenu, jak również w regeneracji uszkodzonego przez wolne rodniki tokoferolu.

Rola biologiczna witaminy C jako ważnego przeciwutleniacza nieenzymatycznego wynika z silnych właściwości redukujących tej substancji i dotyczy m.in. ochrony frakcji LDL przed oksydacją, co polega na wygaszaniu wolnych rodników w fazie propagacji oraz uczestniczeniu w terminacji procesu peroksydacji lipidów. Uczestniczy ona ponadto w ochronie glutationu przed oksydacją, regeneracji utlenionej witaminy E oraz unieczynnianiu nadtlenków lipidowych. Badania populacyjne dotyczące wpływu witaminy C na rozwój chorób o podłożu wolnorodnikowym, w tym m.in. miażdżycy i nowotworach, dowodzą, że zwiększenie spożycia tego związku z pokarmem, a więc dieta bogata w owoce i warzywa może w istotny sposób spowolnić rozwój tych schorzeń. Odpowiedzialne za te efekty są przede wszystkim mechanizmy przeciwutleniające, które wykazują kwas askorbinowy, flawonoidy, karotenoidy i inne przeciwutleniacze nieenzymatyczne pochodzenia egzogennego. Zarówno obserwowany wzrost stężenia cholesterolu całkowitego, jak i obniżenie stężenia witaminy C mogą być traktowane jako czynniki ryzyka miażdżycy.

Wzrost stężenia witamin rozpuszczalnych w tłuszczach zwykle dość ściśle koreluje z podwyższaniem się stężeń lipidów osocza. Dość obiektywnym wskaźnikiem odżywienia tokoferolem wydaje się więc stosowany przez licznych badaczy sposób standaryzacji jego oznaczeń polegający na przedstawianiu stężeń tej witaminy w przeliczeniu na stężenie cholesterolu całkowitego lub sumy stężeń cholesterolu całkowitego i triacylogliceroli. Stosunek tokoferol/cholesterol całkowity (mikromol/mmol) u zdrowych ciężarnych wynosi 6,22, zaś u ciężarnych z cukrzycą 7,23. Natomiast wartości wskaźnika tokoferol/(cholesterol całkowity + triacyloglicerole) (mikromol/mmol) wynosiły u zdrowych ciężarnych 4,39, a u ciężarnych z cukrzycą 4,98. Zarówno więc wyrażanie stężenia tokoferoli w odniesieniu do stężenia cholesterolu całkowitego, jak i sumy stężeń cholesterolu całkowitego i triacylogliceroli wykazało, iż zdrowe ciężarne charakteryzowały się mniejszym wysyceniem lipoprotein tym lipofilnym przeciwutleniaczem.

  Niewyjaśnione pozostaje jednak obserwowane u kobiet z ciążą fizjologiczną znacząco niższe stężenie kwasu L-askorbinowego, którego średnie stężenie w tej grupie kształtowało się w dolnym zakresie wartości referencyjnych (wg różnych autorów 20 – 100 mmol/L). Lykkesfeldt sugeruje, że optymalne stężenie witaminy C, zwłaszcza u osób narażonych na stres oksydacyjny, powinno przekraczać wartość 70 mmol/L.

(5)
Reklama
Komentarze