Zaloguj
Reklama

Czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy.
Fot. Pantherstock
(5)

W artykule wymieniono czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy, które mają ogromny wpływ na stosowaną profilaktykę w tej jednostce chorobowej. Wyróżniono również grupę osób, którą należy objąć szczególnym postępowaniem profilaktycznym.

Osteoporoza to choroba przewlekła, układowa  i metaboliczna kości, charakteryzuje się zmniejszeniem ilości masy kostnej, ich zaburzoną mikroarchitekturą i w konsekwencji obniżoną wytrzymałością mechaniczną na obciążenia i urazy, a więc prowadzi do zwiększonego ryzyka złamań.

Profilaktyka osteoporozy skierowana jest między innymi na problem złamań kości. Aby podjąć jakiekolwiek kroki w ich zapobieżeniu ważne jest uświadomienie jakie czynniki wpływają na wystąpienie osteoporozy. Wczesna eliminacja tych czynników zmniejsza ryzyko wystąpienia skutków osteoporozy. Do czynników zarówno pierwotnych jak i wtórnych należą:

1. czynniki demograficzne:

  • rasa, częściej chorują kobiety białe i żółte niż osoby rasy czarnej, 
  • płeć żeńska, u kobiet występuje znacznie częściej i wcześniej niż u mężczyzn - wiąże się to z wcześniejszym występowaniem menopauzy niż andropauzy,

2. zaawansowany wiek (powyżej 65 roku życia), u obu płci masa kostna zmniejsza wraz z wiekiem,

3. wątła budowa ciała i niska masa czego wykładnikiem jest mała waga i mały wskaźnik masy ciała BMI, u tych osób 5%  ubytek może oznaczać przekroczenie tzw. progu złamania,

4. cechy genetyczne: skłonność do osteoporozy jest uwarunkowana genetycznie (dziedziczymy po matce), podobnie jak  masa szczytowa kości oraz typ budowy ciała,

5. przebyte złamania po niewielkim urazie (upadek z wysokości własnego ciała) po 40 roku życia,

6. czynniki prokreacyjne:

7. menopauza u kobiet, deficyt hormonów płciowych (estradiolu i progesteronu) zwiększa ryzyko pojawienia się osteoporozy:
  • długotrwały (ponad 6 miesięcy) brak miesiączki lub menopauza niezależnie od przyczyn przed 45 rokiem życia,
  • przedwczesna menopauza naturalna (wygaśnięcie czynności jajników) 
  • indukowana chirurgicznie lub farmakologicznie, w obu tych przypadkach ubytek masy kostnej jest szczególnie szybki, zwłaszcza po operacji usunięcia jajników,

8. leki:

  • długotrwała kortykoterapia (ponad 9 miesięcy i powyżej 6mg prednizonu dziennie), 
  • leki przeciwpadaczkowe, przeciwnowotworowe, przeciwgruźlicze, przeciwzakrzepowe, tetracykliny oraz leki alkalizujące sole glinu,

9. czynniki środowiskowe:

  • niska podaż wapnia: błędy żywieniowe (głównie niedostateczna ilość spożywanego mleka, hipolaktazja, stosowanie ścisłej diety wegetariańskiej)
  • niedobory witaminy D (niedostateczne spożycie ryb, mała ekspozycja na światło słoneczne), 
  • obniżone lub nadmierne spożywanie fosforanów oraz białka w diecie, nadmierna podaż sodu,
  • mało aktywny tryb życia lub dłuższe okresy unieruchomienia, 
  • palenie papierosów (czynne i bierne), nadmierne spożywanie alkoholu, kofeiny, niedożywienie,

10. zaburzenia widzenia i równowagi co powoduje skłonność do upadków,

11. choroby:

  • endokrynologiczne: nadczynność przytarczyc, tarczycy, kory nadnerczy, niedoczynność tarczycy, kory nadnerczy, gruczołów płciowych (jądra, jajnik), zaawansowana cukrzyca, hipogonadyzm, akromegalia, jadłowstręt psychiczny,
  • gastroenterologiczne: zespoły złego trawienia, zespoły upośledzonego wchłaniania, zespoły poresekcyjne żołądka i/lub jelit, przewlekłe choroby wątroby i dróg żółciowych, nietolerancja laktozy,
  • nefrologiczne: moczówka fosforanowa i niewydolność nerek,
  • tkanki łącznej: kruchość kości (osteogenesis imperfecta), homocystynuria, zespół Ehlersa-Danlosa, Menkesa, Marfana, RZS, choroba zwyrodnieniowa stawów,
  • hematologiczne: szpiczak mnogi, białaczki, chłoniaki, mastocytoza, 
  • układu oddechowego: przewlekłe zapalenie oskrzeli,
  • choroby nowotworowe: przerzuty do kości,

Dzięki identyfikacji czynników ryzyka wyłoniona została grupa osób, którą należy objąć szczególnym postępowaniem profilaktycznym.

Do grupy tej należą osoby, które:

  • przekroczyły 60 rok życia,
  • mają jeden lub więcej czynników ryzyka wystąpienia osteoporozy,
  • cierpią na osteopenię (wartość T - score pomiędzy minus 1 a minus 2,5),
  • cierpią na przewlekłe choroby układowe ograniczające sprawne poruszanie się,
  • po niewielkim urazie doznały złamania, zwłaszcza trzonów kręgowych, kości przedramienia, bliższego odcinka kości udowej,
  • mają obciążony wywiad rodzinny w kierunku osteoporozy.

Bibliografia:

  1. Diagnostyka i terapia osteoporozy. Przewodnik lekarza 4/2005
  2. Aktualny stan wiedzy o diagnostyce osteoporozy i czynnikach ryzyka złamań w przebiegu osteoporozy. Postępy Nauk Medycznych 4/2002
  3. Miejsce wapnia i witaminy D w profilaktyce i leczeniu osteoporozy. Przewodnik lekarza 4/2001
  4. Rola wapnia oraz witaminy D i jej aktywnych metabolitów w zapobieganiu złamań osteoporotycznych. Przewodnik lekarza 10/2004
  5. Osteoporoza- zapobieganie, diagnostyka i leczenie. Medycyna Praktyczna 12/2001
  6. Standardy produktów i algorytm postępowania wobec osteoporozy. Gazeta Lekarska 01/2000
  7. Osteoporoza- współczesne zasady profilaktyki i leczenia. Przewodnik Lekarza 01/2000
  8. Osteoporoza- epidemiologia, patogeneza, diagnostyka i leczenie. Przewodnik Lekarza 09/2000
(5)
Reklama
Komentarze