Zaloguj
Reklama

Ekosystem pochwy oraz zaburzenia jego równowagi

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • 1) Wiadomości Położniczo-Ginekologiczne 2/1998 – „Zapalenia pochwy – praktyczny przewodnik diagnostyczno-terapeutycznych” David M. Plourd
    2)Wiadomości Położniczo-Ginekologiczne 2/1998 – „Przebieg zapaleń pochwy – od urodzenia do menopauzy” James A. McGregor
    3) „Zakażenia perinatalne” Z. Słomko, K. Drews
    4) Ginekologia po Dyplomie nr 5/2005 – „Rozważania na temat diagnostyki i leczenia zapaleń pochwy” Dawid E. Soper

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Ekosystem pochwy oraz zaburzenia jego równowagi
Fot. Panthermedia
(4)

Zachowanie fizjologicznej mikroflory środowiska pochwy jest istotnym elementem w profilaktyce infekcji narządu rodnego kobiet. Artykuł przedstawia podstawowe wykładniki prawidłowej biocenozy pochwy oraz przegląd najczęściej występujących mikroorganizmów w wydzielinie pochwowej.

Ekosystem pochwy

Stanowią wszystkie mikroorganizmy, oraz produkty ich metabolizmu, bytujące w tej okolicy anatomicznej, powiązane ze sobą różnymi zależnościami i utrzymujące się w określonym stosunku ilościowym i jakościowym oraz inne elementy, takie jak złuszczone komórki nabłonka pochwy, wydzielina łojowa, wydzielina gruczołu Bartolina i inne.

Podstawą prawidłowego funkcjonowania narządu płciowego żeńskiego jest przede wszystkim utrzymanie jego fizjologicznej mikroflory, której skład uzależniony jest od wielu czynników zarówno pochodzących z zewnątrz, jak również z wewnątrz organizmu, a także od okolicy anatomicznej, w której występuje. Inna jest więc mikroflora sromu i okolic krocza, inna pochwy, a jeszcze inna szyjki macicy.

Największe znaczenie ma utrzymanie prawidłowej mikroflory pochwy, ze względu na fakt, iż stanowi ona połączenie pomiędzy zewnętrznymi a wewnętrznymi częściami narządu rodnego, a także jest najbardziej podatna na zakażenia, gdyż jej ciepłe i wilgotne środowisko stanowi wspaniałą pożywkę dla rozwoju drobnoustrojów chorobotwórczych.

Flora bakteryjna pochwy (biocenoza pochwy)

Może zawierać mieszaninę mikroorganizmów pochodzących z różnych miejsc narządu rodnego. Składa się zarówno z tlenowych i beztlenowych drobnoustrojów niechorobotwórczych, jak również z tych wykazujących właściwości patogenne. Zachowanie odpowiedniej równowagi pomiędzy nimi zapewnia utrzymanie prawidłowego ph, a tym samym stanowi barierę ochronną przed infekcjami.

Flora bakteryjna pochwy jest bardzo wrażliwa na wiele czynników, pod wpływem których jej równowaga może zostać łatwo zachwiana. Wykazuje ona dużą osobniczą zmienność ilościową i jakościową. Zakłócenie równowagi pomiędzy bakteriami bytującymi na stałe w pochwie (bakterie komensalne) może doprowadzić do nadmiernego namnażania się jednego ze szczepów danego mikroorganizmu stając się zarazem czynnikiem etiologicznym stanu zapalnego.

Na stan fizjologicznej mikroflory pochwy może mieć wpływ: 

  • stan ogólny organizmu,
  • stopień odporności organizmu,
  • równowaga hormonalna,
  • faza cyklu płciowego,
  • wiek,
  • choroby ogólnoustrojowe np. cukrzyca, choroby tarczycy,
  • ilość partnerów seksualnych,
  • higiena osobista,
  • higiena życia płciowego,
  • odżywianie (dieta bogata w węglowodany i cukier),
  • przyjmowane leki (antybiotyki, doustne środki antykoncepcyjne, leki immunosupresyjne),
  • ubiór.

U zdrowej kobiety w wieku rozrodczym flora bakteryjna pochwy zdominowana jest przez bakterie Lactobacillus (pałeczki kwasu mlekowego). Pałeczki te, to bakterie Gram-dodatnie, zwane również pałeczkami Döderleina, które są odpowiedzialne za utrzymanie równowagi mikrośrodowiska pochwy i w znaczny sposób ograniczają ryzyko wtargnięcia drobnoustrojów chorobotwórczych.

Pokrywają one ściśle bogaty w węglowodany - niezbędne do procesów fermentacyjnych - nabłonek pochwy i wytwarzają substancje takie jak np. nadtlenek wodoru (woda utleniona) zapewniając: utrzymanie kwaśnego – o ph wynoszącym poniżej 4,5 – środowiska pochwy, stymulację układu odpornościowego oraz hamowanie namnażania i rozprzestrzeniania się bakterii chorobotwórczych. Zmniejszenie liczebności lub utrata bakterii Lactobacillus, pod wpływem złożonych zmian środowiska pochwy, prowadzi do zaburzenia jej biocenozy i nadmiernego wzrostu mikroorganizmów, szczególnie beztlenowych, co skutkuje pojawieniem się wykładników infekcji.

Najczęściej dochodzi do namnażania się Gardnerella Vaginalis, Mycoplazma genitalium, Mykoplasma hominis oraz Ureaplasma urealyticum. Ze względu na szybką regenerację pałeczek kwasu mlekowego niejednokrotnie dochodzi do samoistnego powrotu flory bakteryjnej pochwy do stanu fizjologicznego. Należy jednak nadmienić, iż odnowa bakterii zakwaszających trwa o wiele dłużej aniżeli namnażanie innych bakterii, w związku z czym powrót do równowagi w ekosystemie pochwy jest dość trudny i długotrwały.

Rozwój mikroflory pochwy

Pobudzany jest głównie przez estrogeny. W życiu płodowym pochwa płodu żeńskiego jest jałowa. Pomimo tego, że jajniki dziewczynek do okresu pokwitania nie wytwarzają estrogenów, do 3 tygodnia życia u noworodka płci żeńskiej w wydzielinie pochwowej można stwierdzić obecność pałeczek kwasotwórczych. Wynika to z faktu, iż po urodzeniu noworodek pozostaje pod wpływem działania estrogenów matki wskutek przejścia tych hormonów przez barierę łożyskową. Do około 10 roku życia, dziewczynki znajdują się w tzw. okresie ciszy hormonalnej. Ich jajniki nie produkują hormonów płciowych, pobudzających rozwój pałeczek Döderleina, w związku z czym środowisko pochwy w tym wieku ma odczyn zasadowy. Podobna sytuacja występuje w okresie postmenopauzalnym.

W związku z wygasaniem czynności jajników i spadkiem wydzielania estrogenów dochodzi do obniżania się ilości i zanikania pałeczek kwasu mlekowego, co skutkuje zmianą odczynu pochwy z kwaśnego na zasadowe. Ze względu na fakt, iż nabłonek pochwy bardzo szybko reaguje na wahania stężeń hormonów estrogennych, te dwie grupy wiekowe są wyjątkowo podatne na zaburzenia mikroflory pochwy.

Wrażliwość biocenozy pochwy na wszelkie czynniki zewnętrzne i wewnętrzne mogące prowadzić do wyeliminowania lub zmniejszenia liczebności pałeczek kwasu mlekowego, a tym samym zwiększenia ryzyka inwazji drobnoustrojów patogennych i pojawienia się objawów zakażenia sprawia, że z tymi dolegliwościami kobiety najczęściej zgłaszają się do gabinetów ginekologicznych. Do zaburzeń prawidłowej biocenozy pochwy dochodzi często podczas ciąży, w okresie połogu, na skutek naturalnego starzenia się organizmu, czy też w wyniku zabiegów chirurgicznych wykonywanych w obrębie pochwy czy na szyjce macicy lub w jej jamie.

Prócz zaburzeń hormonalnych prawidłową mikroflorę pochwy mogą zaburzać różnego rodzaju stany patologiczne narządów płciowych, choroby ogólnoustrojowe np. cukrzyca, choroby wątroby, niedokrwistość, awitaminozy, przyjmowane leki hormonalne czy antybiotykoterapia. Nadmierna aktywność seksualna, jak również nieprawidłowe nawyki higieniczne, jak częste irygacje pochwy, stosowanie mydeł i środków do higieny intymnej czy używanie tamponów dopochwowych, również mogą zaburzać naturalne środowisko w pochwie.

W wydzielinie pochwowej najczęściej spotykanymi drobnoustrojami są:

  • Pałeczki kwasu mlekowegoLactobacillus vaginalis,
  • PaciorkowceStreptococci S. agalactiae, typowym gatunkiem jest S. pyogenes (paciorkowiec ropny), który może powodować zakażenie uogólnione,
  • Enterokoki –- Enterococcus faecalis, Streptococcus faecalis (paciorkowce kałowe) – bakterie komensale (bytujące w pochwie), w określonych warunkach mogą być zjadliwe,
  • Ziarniaki – należą do rodziny Micrococcaceae – bakterie komensalne skóry i błon śluzowych, jeśli występują w gronach nazywane są gronkowcami (Staphylococci), w pochwie pojawiają się najczęściej S. aureus (gronkowiec złocisty) oraz S. epidermidis (gronkowiec skórny),
  • PrzecinkowiecVibrio – główny alkalizator środowiska pochwy, niekiedy może być chorobotwórczy,
  • Bakterie krętkoweSpirochaetaceae –, najczęściej spotykany rodzaj w pochwie, to Borrelia,
  • GonokokNeisseria gonorrhoeae (dwoinka rzeżączki),
  • Pałeczka okrężnicyEscherichia coli – należy do rodziny Enterobacteriaceae,
  • Odmieniec pospolityProteus vulgaris - należy do rodziny Enterobacteriaceae, bakteria komensalna, w określonych warunkach może być patogenna,
  • Maczugowate Corynebacteriaccae – rzadko chorobotwórcze (C. Pseudodiphteriticum, C. xerosis),
  • Enterobacter - należy do rodziny Enterobacteriaceae, najczęściej spotykany rodzaj w pochwie, to E. cloacaae, w warunkach sprzyjających może być patogenna,
  • Pałeczka zapalenia płucKlebsiella pneumoniae – wywołuje zakażenie narządu płciowego żeńskiego,
  • Pałeczki Pseudomonas – chorobotwórcza jest pałeczka ropy błękitnej P. aeruginosa, jest to bakteria mało złośliwa, lecz w przypadku infekcji trudna do leczenia,
  • Pałeczka pochwowaGardnerella vaginalis – wywołuje bakteryjny nieżyt pochwy (tzw. bakteryjną waginozę),
  • Drożdżaki Candida albicans, C. pseudotropicalis i inne – wywołują zakażenia grzybicze,
  • Pierwotniaki Trichomonas vaginalis (rzęsistek pochwowy) – wywołuje rzęsistkowe zapalenie narządu płciowego,
  • Mykoplazmy Mykoplazma hominis, Ureaplazma urealyticum - mikroorganizmy, które powszechnie występują w pochwie aktywnych seksualnie kobiet, mogą one być składnikiem prawidłowej biocenozy pochwy, jednak w sprzyjających warunkach wykazują właściwości patogenne.

Skład flory bakteryjnej pochwy u każdej kobiety jest inny i ulega ciągłym zmianom w ciągu cyklu płciowego. Najczęściej bakterioskopowa ocena wydzieliny pochwy umożliwia w ok. 90% na różnicowanie zaburzeń biocenozy pochwy, jednak w przypadku n.p. zakażeń mieszanych (bakteryjne, wirusowe, grzybicze) konieczne jest przeprowadzenie bardziej szczegółowych testów diagnostycznych ukierunkowanych na dany drobnoustrój podejrzany o wywołanie infekcji. W celu postawienia prawidłowej diagnozy zakażenia, prócz wyniku badań diagnostycznych niezbędne jest zebranie dokładnego wywiadu, analiza dolegliwości oraz występujących objawów.

(4)
Reklama
Komentarze