Zaloguj
Reklama

Hormonalna terapia zastępcza – kilka słów dla pacjentek.

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ATC:


Hormonalna terapia zastępcza – kilka słów dla pacjentek.
Fot. Pantherstock
(3)

Przedstawiono istotę hormonalnej terapii zastępczej i przeciwwskazania do jej zastosowania. Zwrócono uwagę na badania, które kobieta powinna wykonać przed rozpoczęciem terapii. Omówiono alternatywę terapii hormonalnej w postaci fitohormonów czy leków homeopatycznych dla pań, które nie mogą przyjmować estrogenów.

Ostatnie krwawienie miesiączkowe jest granicą oddzielającą od siebie dwa okresy życia kobiety - okres premenopauzalny, związany często z występowaniem nieregularnych miesiączek, i okres pomenopauzalny, w którym, w warunkach fizjologicznych, nie obserwuje się krwawień z  macicy. Jest to związane z obniżeniem się stężeń hormonów u kobiety w okresie menopauzy, głównie estradiolu. U około 80% kobiet w tym okresie występują objawy wypadowe, wynikające z niedoboru estrogenów. Ponadto dochodzi do gwałtownej zmiany proporcji stężeń hormonów, manifestującej się m.in. często obserwowanym nieznacznie nasilonym hirsutyzmem czyli nadmiernym owłosieniem. Objawy będące skutkiem niedoboru estrogenów mogą się już pojawić przed ostatnią miesiączką, a nasilają się znacznie z chwilą zaniku miesiączkowania. W okresie tym występują również zmiany atroficzne w obrębie układu moczowo-płciowego - suchość pochwy, zanikowe zapalenie pochwy, częstomocz i zaburzenia statyki narządu rodnego.

Terapia hormonalna

Hormonalna terapia zastępcza polega na uzupełnianiu ilości żeńskich hormonów (głównie estrogenów) u kobiet w okresie około- i pomenopauzalnym. Należy jednak pamiętać, że nadmierna podaż estrogenów prowadzi do przerostu błony śluzowej i w konsekwencji może prowadzić m. in. do wystąpienia raka trzonu macicy. Dlatego u kobiet z zachowaną macicą stosuje się estrogeny wraz z gestagenami. Gestageny, działając „ochronnie” na błonę śluzową macicy, zapobiegają jej przerostowi. Badania epidemiologiczne wykazały, że jednoczesne stosowanie estrogenów z gestagenami sprowadza ryzyko rozwoju raka endometrium do wartości populacyjnych, a według niektórych badaczy nawet je zmniejsza. Wydaje się zatem zasadne twierdzenie, że same estrogeny można stosować tylko w hormonalnej terapii zastępczej u kobiet po usunięciu macicy. Natomiast kobiety z zachowanym narządem rodnym powinny otrzymywać estrogeny w połączeniu z gestagenami. Od tej reguły oczywiście mogą być wyjątki, np. kobiety z zaawansowaną osteoporozą powinny otrzymywać terapię złożona, niezależnie od faktu posiadania macicy.

Zażywanie estrogenów

Zdarza się, że kobieta nie chce lub nie może zażywać estrogenów. Przeciwwskazaniem jest choroba nowotworowa piersi lub ryzyko jej wystąpienia, a także krwawienia z dróg rodnych o nierozpoznanych przyczynach i rak błony śluzowej macicy. Lekarz może wówczas zaproponować pacjentce fitoestrogeny, czyli wyciągi z roślin, które pobudzają receptory estrogenowe kobiety. Fitoestrogeny wywołują podobny, ale za to słabszy efekt niż "zwykłe" estrogeny. Przynoszą ulgę zwłaszcza przy złym samopoczuciu i wahaniach nastroju. Są to leki homeopatyczne i ekstrakty roślinne zawierające tzw. fitohormony (hormony roślinne). Zastępczo do hormonów można używać także preparatów homeopatycznych. Mogą być one także stosowane jako leki wspomagające leczenie hormonalne. Stosowane w sposób izolowany najczęściej w sposób łagodny przynoszą ulgę w takich dolegliwościach jak uderzenia gorąca czy wahania nastroju. Na naszym rynku dostępny jest preparat Klimakt-Heel. W ostatnim okresie prowadzone są badania nad nowym typem terapii - dehydroepiandrosteronem (DHEA) – także w zapobieganiu i leczeniu andropauzy. Polskim preparatem DHEA jest Biosteron.

Jakie badania należy wykonać przed rozpoczęciem terapii? 

Przed rozpoczęciem hormonalnej terapii zastępczej należy wykonać kilka badań. Przede wszystkim należy udać się do gabinetu ginekologicznego celem badania. Czasem się zdarza że lekarz wykryje nieprawidłowości dyskwalifikujące terapię hormonalną i wtedy jej użycie będzie niemożliwe. Kolejnym warunkiem rozpoczęcia hormonalnej terapii zastępczej jest dokładne badanie sutków. Badanie palpacyjne powinno być uzupełnione badaniem ultrasonograficznym i/lub badaniem mammograficznym. Przed zastosowaniem terapii hormonalnej konieczne jest również wykonanie badania cytologicznego szyjki macicy oraz badania ultrasonograficznego narządu rodnego głowicą dopochwową. Z badań dodatkowych należy pamiętać o badaniach krwi, ze szczególnym uwzględnieniem profilu lipidowego. Każda kobieta stosująca hormonalną terapię zastępczą powinna regularnie kontrolować swój stan zdrowia zgłaszając się na kontrolę co kwartał.

Po decyzji o rozpoczęciu terapii niezmiernie ważna jest prawidłowe dobranie dawki leku. Należy ją dobrać w ten sposób, by znaleźć kompromis pomiędzy korzystnym efektem terapeutycznym a ryzykiem i nasileniem działań niepożądanych związanych głownie z komponentą estrogenową. HTZ najlepiej rozpocząć już w okresie przedmenopauzalnym, lecz można się też zdecydować nawet kilka lat od momentu wystąpienia menopauzy – na przykład jeżeli dolegliwości, które są związane z przekwitaniem nie minęły po kilku latach i kobieta doszła do wniosku, że chce stosować HTZ. Wybór preparatów, metod terapeutycznych i wreszcie leków pochodnych jest duży, że dla każdej kobiety w szerokim zakresie wiekowym można znaleźć odpowiedni preparat.

(3)
Reklama
Komentarze