Zaloguj
Reklama

Niepłodność – informacje dla pacjentek. Część 4. Niepłodność wywołana czynnikiem żeńskim – diagnostyka i leczenie.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Niepłodność – informacje dla pacjentek. Część 4. Niepłodność wywołana czynnikiem żeńskim – diagnostyka i leczenie.
Fot. Pantherstock
(5)

Artykuł omawia szereg badań diagnostycznych pozwalających na ustalenie przyczyny problemu z zajściem w ciążę oraz metody leczenia niektórych z nich.

Diagnostyka niepłodności u kobiet to niezmiernie trudne i żmudne zadanie dla wielu lekarzy. Szereg różnego rodzaju czynników mogących wpłynąć na występowanie trudności z zajściem w ciążę sprawia często problemy w określeniu konkretnej przyczyny zaburzenia płodności. Niejednokrotnie zdarza się, iż przyczyn tych jest kilka. Odpowiednie leczenie poprzedzone powinno być bardzo wnikliwą diagnostyką. Należy nadmienić, że nie zawsze udaje się ustalić przyczynę niepłodności oraz nie zawsze wprowadzenie odpowiedniego leczenia zakończone jest sukcesem czyli urodzeniem dziecka. W celu skrócenia czasu przeprowadzania diagnostyki powinna ona być prowadzona równocześnie u obojga partnerów.

Ustalanie przyczyny niepłodności rozpoczyna się od przeprowadzenia dokładnego wywiadu w trakcie wizyty u lekarza. Dokładnie zebrany wywiad może w znacznym stopniu przyczynić się do prawidłowego ukierunkowania dalszej diagnostyki. W wywiadzie szczególną uwagę zwraca się na informacje dotyczące regularności cyklów miesiączkowych, przebyte choroby, operacje i zabiegi ginekologiczne, przeszłość położniczą jak również na szereg innych czynników jak styl życia, wiek, wykonywany zawód, stan psychiczny, współżycie seksualne i inne. Wszystkie otrzymane w czasie wywiadu informacje stanowią niezwykle cenne wskazówki dla lekarza.

Kolejnym krokiem diagnostycznym jest dokładna ocena prawidłowości budowy narządu rodnego. Wszelkie nieprawidłowości macicy, jajników bądź jajowodów mogą znacznie utrudniać lub nawet uniemożliwiać zajście w ciążę. Wiele wrodzonych wad anatomicznych wyklucza całkowicie taką możliwość jak np. w przypadku całkowitego braku macicy. Część z nich może powodować niemożność prawidłowego rozwoju zagnieżdżonej komórki jajowej doprowadzając do nawykowych poronień. Do takich wad należą zarówno różnego rodzaju niedorozwoje, przegrody czy też nieprawidłowe położenie macicy. Niezmiernie ważna jest również ocena prawidłowości oraz drożności jajowodów. Obecnie możliwa jest korekta chirurgiczna wielu wad rozwojowych narządu rodnego znacznie zwiększając szanse na potomstwo. Najczęściej wykonuje się zabiegi usunięcia przegrody w macicy oraz zabiegi na jajowodach.

W ocenie prawidłowej budowy narządu rodnego jak też w celu wykrycia różnego rodzaju zmian chorobowych macicy jak np. mięśniaki, polipy, zrosty czy też jajników np. torbiele, mogących powodować problemy z zajściem w ciążę lub z jej donoszeniem, niezmiernie przydatne jest badanie ultrasonograficzne. Niewątpliwie powinno ono być wykonane już na pierwszej wizycie u lekarza. Przy pomocy badania USG możliwa jest również ocena wzrostu pęcherzyków jajnikowych oraz endometrium czyli błony śluzowej macicy.

Najczęstszą przyczyną niepłodności wywołanej czynnikiem żeńskim jest brak owulacji. Cykle bezowulacyjne częściej występują u kobiet z nieregularnymi cyklami miesiączkowymi. Zaburzenia cyklu spowodowane są zachwianiem gospodarki hormonalnej organizmu. W celu potwierdzenia lub wykluczenia owulacji niezbędna jest dokładna analiza cyklu miesiączkowego. Ocena zmian hormonalnych zachodzących podczas cyklu możliwa jest dzięki codziennemu pomiarowi podstawowej temperatury ciała i zapisie jej wartości. Nieznaczny wzrost temperatury ciała następuje w czasie jajeczkowania. Jeżeli w trakcie cyklu temperatura przez kilka dni utrzymuje się na nieco wyższym poziomie, wykluczając oczywiście jej wyskok spowodowany np. chorobą, świadczyć to może o wystąpieniu owulacji. Temperaturę należy mierzyć w pochwie, ustach lub uchu po kilkugodzinnym śnie, przed wstaniem z łóżka. Podczas owulacji może również występować nieznaczny ból w dole brzucha oraz następuje zmiana śluzu szyjkowego. Wszystkie te objawy kobieta powinna zaobserwować sama co będzie z pewnością dobrą wskazówką dla lekarza szukającego przyczyny niepłodności. Samoobserwacja jest najmniej inwazyjną metodą potwierdzającą występowanie owulacji a co najważniejsze każda kobieta może ją przeprowadzić samodzielnie.

W celu stwierdzenia jajeczkowania przeprowadza się również szereg badań laboratoryjnych polegających na oznaczeniu stężeń hormonów płciowych w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego. Najczęściej analizie poddaje się wydzielanie hormonów produkowanych przez przysadkę mózgową LH oraz FSH, jak również prolaktyny i progesteronu. W zależności od obrazu klinicznego niekiedy wykonuje się również pomiar stężenia hormonów tarczycowych oraz androgenów czyli męskich hormonów płciowych. Ich zbyt wysoki poziom może powodować zaburzenia cyklu miesiączkowego jak również stać się przyczyną powstawania wielu chorób przyczyniających się do powstawania niepłodności jak np. zespół policystycznych jajników. Leczenie niepłodności spowodowanej zaburzeniami endokrynologicznymi najczęściej jest leczeniem farmakologicznym polegającym na podawaniu doustnych środków hormonalnych w celu wyrównania gospodarki hormonalnej i wywołania regularnych miesiączek oraz owulacji.

Jedną z mniej inwazyjnych metod diagnostycznych jest wykonanie różnego rodzaju testów penetracji plemników w śluzie szyjkowym. Do najpopularniejszych zalicza się tzw. test po stosunku Simsa-Huhnera, test inwazyjności Kurzrocka i Millera oraz test migracji Kramera. Nieprawidłowe wyniki tych testów mogą sugerować występowanie różnego rodzaju stanów zapalnych jak również mogą być spowodowane nieprawidłowym nasieniem partnera.

Bardzo często wykonywanym badaniem diagnostycznym w przypadku niepłodności jest histerosalpingografia (HSG). Stanowi ono bardziej inwazyjne badanie aniżeli ultrasonografia. Jest to badanie służące do oceny drożności jajowodów jak również prawidłowości jamy macicy i endometrium. Polega ono na wykonaniu zdjęć rentgenowskich po uprzednim podaniu  przez szyjkę macicy do jej jamy specjalnego środka cieniującego tzw. kontrastu. Histerosalpingografia umożliwia  wykrycie wielu zmian w obrębie macicy i jajowodów oraz miednicy mniejszej. Najczęściej przed przystąpieniem do wykonania tego badania konieczne jest wyleczenie wszelkich stanów zapalnych pochwy czy też szyjki macicy, ze względu na to, że podczas badania istnieje ryzyko przeniesienia go w inne części narządu rodnego. Badanie powinno się wykonywać tuż po miesiączce by zmniejszyć ryzyko przeniesienia fragmentów błony śluzowej co może stać się przyczyną powstania ognisk endometrialnych czy infekcji. Nieraz po wykonaniu histerosalpingografii dochodzi w kolejnych miesiącach do poczęcia. Dzieje się tak najczęściej w przypadku, gdy w jajowodach istniały małe zrosty stanowiące przeszkodę w zajściu w ciążę. Najprawdopodobniej jest to wynik „przepchania” jajowodów przez podany kontrast a tym samym ich udrożnienia. Jak widać badanie HSG ma nie tylko właściwości diagnostyczne ale czasami również lecznicze. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości macicy w badaniu HSG jako badanie uzupełniające stosuje się histeroskopię pozwalającą na dokładniejszą ocenę wnętrza jamy macicy, jej błony śluzowej oraz ujść macicznych jajowodów oraz na usunięcie ewentualnych zmian chorobowych.

Jeżeli przyczyny niepłodności pomimo wykonania wielu badań diagnostycznych nie da się ustalić najczęściej wykonuje się laparoskopię. W trakcie laparoskopii możliwe jest rozpoznanie takich przeszkód jak np. endometrioza, zrosty czy zmiany w obrębie jajników, których wykrycie za pomocą innych badań jest niemożliwe lub utrudnione. Część z nich usuwa się już podczas laparoskopii diagnostycznej.

Wśród innych metod służących do diagnozy niepłodności należy również wymienić badania bakteriologiczne, immunologiczne jak również wiele innych niezbędnych do postawienia prawidłowej diagnozy. Należy zaznaczyć, iż nie zawsze udaje się wykryć przyczynę trudności zajścia w ciążę i wtedy najczęściej bierze się pod uwagę czynnik psychologiczny. Warto pamiętać również o tym, iż niepłodność może być spowodowana występowaniem wielu chorób współistniejących np. cukrzycy. W celu ograniczenia ryzyka wystąpienia problemów z zajściem w ciążę spowodowanych właśnie takimi chorobami niezbędne jest przebywanie pod stałą kontrolą lekarza oraz odpowiednie leczenie.

(5)
Reklama
Komentarze