Zaloguj
Reklama

Niepłodność – informacje dla pacjentek. Część 5. Niepłodność spowodowana czynnikiem męskim - diagnostyka i leczenie.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:


Niepłodność – informacje dla pacjentek. Część 5. Niepłodność spowodowana czynnikiem męskim  -  diagnostyka i leczenie.
Fot. ojoimages
(5)

Artykuł omawia szereg podstawowych i niezbędnych badań koniecznych do zdiagnozowania niepłodności wywołanej czynnikiem męskim oraz możliwości jej leczenia.

Diagnostyka i leczenie niepłodności są niezmiernie trudne, uciążliwe jak również kosztowne. W przypadku, gdy kobieta nie zachodzi w ciążę, pomimo regularnego współżycia przez dwa lata, nie stosując żadnych metod antykoncepcji a pragnie posiadać dziecko, należy rozpocząć diagnostykę w celu ustalenia przyczyny problemów z zajściem w ciążę. Przyczyna niepłodności może tkwić zarówno po stronie kobiety jak również mężczyzny, dlatego też diagnostykę oraz ewentualne leczenie należy prowadzić równocześnie u obojga partnerów. W związku z tym, iż diagnostyka mężczyzny jest o wiele łatwiejsza a przede wszystkim mniej inwazyjna, można rozpocząć ustalanie przyczyny niepłodności właśnie od przeprowadzenia podstawowych badań partnera.

W diagnostyce niepłodności męskiej pierwszym krokiem jest badanie andrologiczne. W czasie takiego badania, lekarz androlog ocenia dokładnie budowę narządu płciowego mężczyzny, w celu stwierdzenia bądź wykluczenia wad i nieprawidłowości anatomicznych. Największe znaczenie ma ocena jąder, a w szczególności ich prawidłowego położenia i wielkości. Jądra są bowiem najważniejszym narządem biorącym udział w prawidłowym wytwarzaniu nasienia niezbędnego do zapłodnienia. Wszelkie  nieprawidłowości budowy bądź położenia jąder, mogą stać się przyczyną zaburzeń ich funkcjonowania oraz powodować wytwarzanie plemników niezdolnych do zapłodnienia, bądź też produkować je w zbyt małej ilości lub wcale.

Bardzo niebezpieczną dla prawidłowej płodności wadą spotykaną u mężczyzn jest wnętrostwo czyli niezstąpienie jąder z jamy brzusznej do moszny. Może ona być przyczyną  zniszczenia komórek, które są odpowiedzialne za wytwarzanie plemników. Jeżeli wada ta zostanie wykryta u małego chłopca i w porę przeprowadzi się operację polegającą na ich przeniesieniu do moszny, istnieje szansa na to, że w przyszłości nie dojdzie do zaburzeń płodności z nią związanych. Zabieg ten powinien jednak być wykonany nie później niż do 2 roku życia dziecka. Czas odgrywa tu znaczącą rolę, gdyż im dłużej jądra będą przebywać w jamie brzusznej, a co się z tym wiąże będą narażone na działanie wyższej temperatury, tym szanse na zachowanie prawidłowej płodności są mniejsze.

W trakcie badania andrologicznego można także wykryć istnienie żylaków powrózka nasiennego, które są również bardzo często występującym schorzeniem, w znacznym stopniu zaburzającym płodność mężczyzny. Do ich wykrycia przydatne jest wykonanie badania USG. Pozwala ono również na wykrycie różnego rodzaju guzów i innych zaburzeń jak np. nieprawidłowy przypływ krwi. Często stosowanym badaniem diagnostycznym jest również tzw. wazogram. Jest to badanie radiologiczne nasieniowodów wykonywane po dożylnym podaniu specjalnego kontrastu. Pozwala ono na uwidocznienie ewentualnych przeszkód w przewodach wyprowadzających nasienie uniemożliwiających prawidłowy transport plemników.

W diagnostyce niepłodności u mężczyzny wykonuje się również szereg badań laboratoryjnych, zarówno hormonalnych jak i ogólnych. Bardzo istotne jest wykonanie badania ogólnego moczu. Stwierdzenie w moczu obecności plemników może wskazywać na występowanie tzw. wytrysku wstecznego, polegającego na cofaniu się nasienia do pęcherza moczowego. Jest to często spotykane zaburzenie mogące powstać w wyniku ciężkich chorób metabolicznych jak np. cukrzyca, przebytych operacji chirurgicznych, szczególnie w okolicy pęcherza moczowego czy też u osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego lub stwardnieniem rozsianym. Może również powstać w skutek przyjmowania niektórych leków oraz na tle psychicznym. Odstawienie leków oraz odpowiednia psychoterapia mogą w znacznym stopniu przyczynić się do zniwelowania tego zaburzenia.

Dla prawidłowej płodności mężczyzny ogromne znaczenie ma nie tylko budowa anatomiczna narządów płciowych, ale również ich funkcjonowanie. Niezmiernie ważną rolę odgrywa układ hormonalny, którego właściwe funkcjonowanie pozwala na wytwarzanie prawidłowych plemników. Zaburzenia hormonalne wpływają w znacznym stopniu na jakość oraz transport nasienia i mogą być wywołane chorobami podwzgórza i przysadki mózgowej, tarczycy, oraz nadnerczy  W celu diagnostyki właściwego funkcjonowania układu hormonalnego, najczęściej wykonuje się badanie poziomu stężenia hormonów. Największe znaczenie mają takie hormony jak FSH, LH, prolaktyna oraz testosteron. Podwyższony poziom FSH może świadczyć o chorobach lub uszkodzeniu jąder, natomiast niski poziom testosteronu może powodować wytwarzanie zmniejszonej liczby plemników.  W przypadku występowania problemów z płodnością wywołanych zaburzeniami endokrynologicznymi stosuje się odpowiednią terapię hormonalną. Duże znaczenie ma również wprowadzenie odpowiedniego leczenia chorób współistniejących mogących wpływać na nieprawidłowe funkcjonowanie układu hormonalnego.

W niektórych przypadkach wykonuje się również badanie krwi na obecność przeciwciał przeciwplemnikowych, które mogą występować w organizmie mężczyzny. Najczęściej występują one u mężczyzn po rekonstrukcji nasieniowodów, które uprzednio zostały przecięte w celach antykoncepcyjnych. Wysokie miano przeciwciał można również stwierdzić u mężczyzn po przebytych operacjach chirurgicznych jak również w wyniku współistnienia stanów zapalnych oraz różnego rodzaju guzów.

Podstawowym badaniem po wykluczeniu nieprawidłowości budowy anatomicznej narządu płciowego oraz różnego rodzaju guzów czy też chorób współistniejących mogących w znaczny sposób wpłynąć na płodność jest badanie nasienia. Nasienie do badania pobiera się po uprzednich 3-5 dniach wstrzemięźliwości płciowej. W wyniku masturbacji, materiał pobierany jest do specjalnego pojemnika i w ciągu godziny przeprowadza się jego badanie pod mikroskopem. Najczęściej do pobrania nasienia używa się prezerwatyw. Próbkę nasienia do momentu badania należy przechowywać w temperaturze ciała. Nieodpowiedna temperatura bądź zbyt długi okres od pobrania materiału do momentu jego zbadania mogą spowodować obumarcie części plemników lub też zmniejszyć w znacznym stopniu ich ruchliwość. Badanie nasienia powinno być przeprowadzone co najmniej trzykrotnie w przerwach kilkutygodniowych w celu uzyskania w pełni wiarygodnego wyniku. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek anomalii parametrów nasienia konieczne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki w celu poznania dokładnej przyczyny takiego stanu rzeczy. Za prawidłowe parametry nasienia uważa się, gdy jego objętość wynosi powyżej 2 ml., PH 7,2 – 7,8 oraz zawiera ono od 20-300 mln. plemników w 1 ml. w tym powyżej 50% o prawidłowej budowie anatomicznej, ruchliwości i żywotności. W badaniu nasienia ocenia się nie tylko plemniki, ale również płyn nasienny. Jego odpowiednia objętość oraz konsystencja ma ogromny wpływ na jakość nasienia.

W próbce nasienia można czasami wykryć różnego rodzaju drobnoustroje chorobotwórcze. Poza tym duża liczba krwinek białych, jak również pojedyncze krwinki czerwone obecne w nasieniu, mogą sugerować istnienie jakiegoś stanu zapalnego, który może stanowić przyczynę wielu problemów nieprawidłowego funkcjonowania narządów płciowych oraz wytwarzania niepełnowartościowego nasienia. Bakterie mogą powodować znacznie zmniejszoną ruchliwość plemników. Dlatego bardzo często w przypadku podejrzenia o stan zapalny, nasienie oddaje się do badania bakteriologicznego.

Parametry nasienia mają podstawowe znaczenie dla dalszej diagnostyki w kierunku niepłodności. W zależności od wyniku badania, stosuje się odpowiednie leczenie bądź przeprowadza dalszą diagnostykę. W przypadku braku w ejakulacie plemników i stwierdzenia prawidłowego poziomu hormonów najczęściej wykonywanym badaniem jest biopsja jąder. W czasie zabiegu, wykonywanego w znieczuleniu ogólnym, pobiera się niewielki wycinek z jądra, a następnie przekazuje do badania histopatologicznego. Biopsja ma na celu ocenę komórek plemnikotwórczych.

W przypadku, gdy większość podstawowych badań nie wyjaśni przyczyny niepłodności należy brać pod uwagę występowanie czynnika psychicznego. Może on powodować trudności z odbyciem stosunku, przedwczesny wytrysk, impotencję jak też wiele innych zaburzeń mających wpływ na spółkowanie. W przypadku wystąpienia zaburzeń na tle psychicznym konieczna staje się konsultacja u psychologa lub psychiatry w celu przeprowadzenia odpowiedniej terapii pozwalającej na pozbycie się tych problemów.

Wykonuje się również różnego rodzaju testy płodności, polegające na obserwacji zachowania plemników w śluzie szyjkowym partnerki.

Aby diagnostyka i leczenia przyniosła jak najlepsze rezultaty konieczna jest niejednokrotnie współpraca wielu specjalistów. Można do nich zaliczyć nie tylko ginekologów i andrologów, ale także endokrynologów, urologów, internistów oraz psychologów. Wpływ na odpowiednią płodność mężczyzny ma również odpowiedni poziom witamin i mikroelementów. W związku z tym, bardzo często w leczeniu niepłodności stosuje się preparaty zawierające witaminy : B, E, C oraz preparaty żelaza, wapnia i fosforu, wpływających w znacznym stopniu na jakość nasienia.

(5)
Reklama
Komentarze