Zaloguj
Reklama

Ostre zapalenie trzustki w ciąży. Część 1.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Kategorie ICD:


Ostre zapalenie trzustki w ciąży. Część 1.
Fot. ojoimages
(0)

Przedstawiono aspekty medyczne współistnienia ciąży i groźnego powiklania chirurgicznego, jakim jest ostre zapalenie trzustki.

Ostre zapalenie trzustki (pancereatitis acuta) w czasie ciąży występuje rzadko, według różnych autorów ok. 1 : 12 000 ciąż. Jest to jedno z najcięższych schorzeń przewodu pokarmowego. Śmiertelność w ostrym zapaleniu trzustki wynosi ok. 5-15%.

Przyczyna wystąpienia ostrego zapalenia trzustki u ciężarnych wiąże się u prawie połowy chorych z kamicą żółciową. W czasie ciąży występują pewne czynniki sprzyjające wystąpieniu kamicy m.in. zastój żółci związany z atonią pęcherzyka żółciowego, zwiększone napięcie zwieracza Oddiego oraz  wyższe stężenie lipidów i cholesterolu.

W patogenezie ostrego żółciopochodnego zapalenia trzustki istnieje tzw. „teoria wspólnego kanału”. Zakłada ona, że kamienie znajdujące się w przewodzie żółciowym wspólnym migrując do dwunastnicy mogą zatykać przejściowo ujście w brodawce Vatera
i prowadzić do zarzucania żółci do dróg trzustkowych rozpoczynając zapalenie tego narządu. W ostrym zapaleniu trzustki dochodzi do komórek pęcherzykowych i do wewnątrzkomórkowej aktywacji trypsynogenu. Powstająca trypsyna aktywuje kolejne enzymy proteolityczne i lipolityczne m.in. lipazę, fosfolipazę czy elastazę, które prowadzą do samostrawienia trzustki, otaczającej tkanki tłuszczowej oraz naczyń krwionośnych.  Wyróżniamy dwie podstawowe postacie  choroby: lekką – śródmiąższową, o małym nasileniu zmian oraz ciężką – martwiczą, prowadzące do rozwoju tzw. zespołu systemowej odpowiedzi zapalnej (ang. SIRS- systemic inflammatory response syndrom).

Najczęściej przyczyną wystąpienia ostrego zapalenia trzustki jest kamica żółciowa (ponad 60% przypadków), następnie postać idiopatyczna oraz alkoholowa. Znacznie rzadziej przyczyną są przewlekłe schorzenia metaboliczne (np. hipertrójglicerydemia, hiperkalcemia), niektóre leki (np. estrogeny, tetracykliny, sulfonamidy, azatiopryna, furosemid) oraz choroby wirusowe (np. wirusowe zapalenie wątroby, nagminne zapalenie ślinianek przyusznych).

Ostre zapalenie trzustki może pojawić się w każdym momencie trwania ciąży, niemniej najczęściej występuje w drugim i trzecim trymestrze oraz w połogu. Częściej występuje u wieloródek.

Ostre zapalenie trzustki najczęściej rozpoczyna się zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi oraz silnymi, opasującymi bólami w nadbrzuszu, promieniującymi do lewego łuku żebrowego oraz do lewej części pleców. Często bólom spowodowanym obrzękiem zapalnym trzustki, współtowarzyszą wymioty i nudności oraz uczucie lęku. Podczas ucisku
w  nadbrzuszu stwierdzić można znaczne nasilenie bólu. Ból zmniejsza się przy zmianie pozycji ciała do siedzącej z wychyleniem się do przodu, natomiast nasila się przy ostrym kaszlu, zmianie pozycji ciała oraz głębokim oddychaniu. Często choroba zaczyna się gwałtownie. W przypadku dość zaawansowanego zapalenia trzustki może wystąpić utrata łaknienia, trudności w trawieniu, ogólne osłabienie oraz naprzemienne zaparcia z biegunkami. Stolec jest charakterystycznie cuchnący i dość obfity. Brzuch jest wzdęty. U pacjentów,
u których stwierdza się ostre zapalenie trzustki po paru dniach mogą pojawić się na skórze
w okolicy pępka i w okolicy lewej bocznej brzucha sino-żółtawe plamy (objaw Cullena
i objaw Grey Turnera). U części chorych może wystąpić gorączka z dreszczami, która może sugerować współwystępowania ostrego zapalenia dróg żółciowych. U niektórych chorych mogą wystąpić objawy wstrząsu, niewydolności oddechowej, przednerkowa niewydolność nerek lub zmiany psychiczne  tzw. encephalophatia panceratica.

Chorzy mogą mieć czerwono-sine zabarwienie twarzy co wiąże się z wyrzutem amin biogennych do krwiobiegu. W badaniach laboratoryjnych zwraca uwagę wysoka leukocytoza, zwiększone stężenie amylazy w surowicy oraz moczu, podwyższona lipaza w surowicy, obniżenie stężenia wapnia oraz hiperglikemia.  

W większości przypadków ostre zapalenie trzustki przebiega łagodnie i mija w ciągu kilku dni, niemniej w części przypadków może mieć przebieg ciężki ze znaczną śmiertelnością sięgającą 30-50%. W postaci łagodnej śmiertelność wynosi ok. 1-2%.
W przypadku kobiet ciężarnych rokowanie jest poważne. Różni autorzy podają od 20-35% zgonów matek. Rokowanie oraz ciężkość przebiegu choroby zależą od postaci ostrego zapalenia trzustki. W przypadku postaci łagodnej rokowanie dla ciężarnych jest pomyślne w przeciwieństwie do postaci ciężkiej, martwiczej. Zwiększa się ryzyko wystąpienia porodu przedwczesnego oraz  obumarcia wewnątrzmacicznego płodu.

Często w dla oceny niekorzystnych czynników rokowniczych w ostrym zapaleniu trzustki używa się 11-czynnikowej skali Ransona (tabela).

 

Wskaźnik

Oceniana wartość

Punkt odcięcia

 

Wiek 

Leukocytoza

Hiperglikemia 

AST

LDH

 Hematokryt

Azot mocznika 

Wapń

PaO2

Nadmiar zasad

Sekwestracja płynu

 

 

przy przyjęciu do szpitala

przy przyjęciu do szpitala

przy przyjęciu do szpitala

przy przyjęciu do szpitala

przy przyjęciu do szpitala

 spadek w ciągu pierwszych 48h

wzrost w ciągu pierwszych 48h

najniższa w ciągu pierwszych 48h

najniższa w ciągu pierwszych 48h

najniższa w ciągu pierwszych 48h

w ciągu pierwszych 48h

 

>55 lat

>16 tys.

>200 mg/dl

>250 j.m./dl

>350 j.m./dl

>10%

>5%

<8mg/dl

<60 mmHg

<-4 mmol/l

> 6000ml

 

(0)
Reklama
Komentarze