Zaloguj
Reklama

Sprawdż, czy cierpisz na niedobór żelaza w organizmie?

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:


Sprawdż, czy cierpisz na niedobór żelaza w organizmie?
Fot. Pantherstock
(4)

Po przeczytaniu tego artykułu zastanów się, czy nie cierpisz na niedobór żelaza? Jeśli masz wątpliwości, poradź się lekarza.

Niedobór żelaza w organizmie

Żelazo zalicza się do metali śladowych pełniących kluczową rolę w wielu procesach biochemicznych w żywym organizmie. Jego całkowita zawartość w ustroju człowieka dorosłego wynosi 4-5 gramów, z czego około 70 % znajduje się w hemoglobinie krwinek czerwonych, a pozostała część magazynowana jest w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym. Dzienne zapotrzebowanie tego pierwiastka wynosi od 30 do 36 mg.

Średnio pokarm zawiera od 12 do 15 mg żelaza, natomiast rozpad dzienny krwinek czerwonych dostarcza od 12-25 mg żelaza i ilość ta jest ponownie zużywana lub magazynowana, zależnie od potrzeby.

Organizm traci żelazo w ilości od 0,5 do 1,5 mg dobowo ze złuszczającymi się nabłonkiem i naskórkiem, z włosami, a u kobiet z krwawieniami miesięcznymi. Ta utrata żelaza nie podlega mechanizmom kontrolnym. Znaczne ilości żelaza tracone są w okresie ciąży, w której około 1,5 mg/24h przenika do łożyska i tkanek płodu. Stopień wchłaniania żelaza pokarmowego zależny jest od nasycenia ustroju w żelazo.

Stężenie żelaza w organizmie

Stężenie żelaza ulega dużym zmianom fizjologicznym, wykazując rytm dobowy (większe rano, zmniejsza się wieczorem), rytm miesięczny u kobiet (duże, zmniejszenie przed i w czasie miesiączki). Na stężenie Fe w osoczu wpływ mają hormony – zwiększające androgeny, zmniejszające estrogeny. Stężenie to jest większe u mężczyzn, u kobiet zmniejsza się w pierwszych tygodniach ciąży, natomiast zwiększa się przy stosowaniu doustnych środków antykoncepcyjnych. Zmniejszenie stężenia Fe osocza obserwuje się w niektórych chorobach przewlekłych oraz w zespole nerczycowym. Nie zmienia się natomiast w ostrych chorobach zakaźnych.

Badanie diagnostyczne - stężęnie żelaza w organizmie

Diagnostycznie ważne parametry gospodarki żelazowej to:

  • stężenie Fe w surowicy,
  • stopień wysycenia transferryny (białka transportującego Fe) żelazem (tzw. TIBC),
  • stężenie transferryny.
  • liczba hipochromicznych krwinek czerwonych. 

Zaburzenia gospodarki żelazowe

Zaburzenia gospodarki żelazowe są najczęściej spowodowane:

  • niedostateczną podażą żelaza w pokarmie,
  • upośledzeniem wchłaniania żelaza w jelitach,
  • stratami żelaza w następstwie utraty krwi (obfite miesiączki, krwawienia z przewodu pokarmowego, itd.),
  • nadmiernym wchłanianiem żelaza przewodu pokarmowego (hemochromatoza pierwotna), podażąpozajelitową żelaza lub licznych przetoczeń krwi (np. u chorych z przewlekłą mocznicą).

W warunkach prawidłowych i przy normalnym odżywianiu nie dochodzi do tych zaburzeń związanych z brakiem żelaza. Najczęstszym schorzeniem wynikającym z niedoboru żelaza jest niedokrwistość (anemia), w której wskutek zbyt małej ilości żelaza w ustroju doszło do upośledzenia syntezy hemu i powstania erytrocytów mniejszych niż prawidłowe i zawierających mniej hemoglobiny.

Niedobór żelaza 

Do głównych przyczyn niedoboru żelaza zalicza się:

1. Utrata krwi i niedobór żelaza:

  • przez drogi rodne – obfite miesiączki, krwawienia pomenopauzalne,
  • przez przewód pokarmowy (wrzód żołądka lub dwunastnicy, żylaki przełyku, owrzodzenia przełyku wikłające chorobę refleksową, żylaki odbytu, stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych, polipy odbytnicy),
  • przez nerki (rzadko),
  • przez drogi oddechowe – rozlane krwawienia pęcherzykowe,
  • urazowa,
  • wielokrotni dawcy krwi.

2. Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo (przy niedostatecznej podaży lub upośledzonym wchłanianiu):

  • wcześniaki, noworodki, niekarmione mlekiem matki,
  • okres dojrzewania,
  • okres ciąży i laktacji.

3. Upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego żelaza:

  • stan po gastrektomii,
  • enteropatia glutenowa i stan po resekcji jelita,
  • zmniejszona kwaśność soku żołądkowego,
  • dieta ubogobiałkowa, bogata w fosforany (jaja), szczawiany, fityniany i herbatę (utrudnia wchłanianie),
  • choroba Leśniowskiego i Crohna.

4. Niedobór żelaza w diecie.

Objawy niedokrwistości 

Objawy niedokrwistości można podzielić na dwie główne grupy tzn. ogólne objawy towarzyszące wszystkim niedokrwistością oraz objawy charakterystyczne dla tego typu anemii.

1. Ogólne objawy niedokrwistości:

  • osłabienie i łatwa męczliwość,
  • upośledzenie koncentracji i uwagi,
  • ból i zawroty głowy,
  • tachykardia (w ciężkiej postaci),
  • bladość skóry i błon śluzowych.

2. Objawy niedoboru (długotrwałego) żelaza niezwiązane z niedokrwistością:

  • spaczony, wybiórczy apetyt (np. na glinę, krochmal, kredę), niekiedy wyprzedza niedokrwistość,
  • ból, pieczenie i wygładzenie powierzchni języka, suchość w ustach (rzadko),
  • suchość skóry, bolesne pęknięcia kącików ust,
  • paznokcie blade, kruche, z podłużnym prążkowaniem i rowkami,
  • włosy cienkie, łamliwe, o rozdwojonych końcach, łatwo wypadające.

(4)
Reklama
Komentarze