Serwisy Medforum

Wpływ leków na prawidłowy rozwój płodu - informacje dla pacjentek.

Wpływ leków na prawidłowy rozwój płodu - informacje dla pacjentek.
Fot. ojoimages
(5)

Przyjmowanie jakichkolwiek leków przez kobiety ciężarne bez konsultacji z lekarzem może mieć bardzo poważne konsekwencje. W artykule przedstawiono podstawowe informacje na temat teratogennego działania niektórych z nich na płód.

Stale zwiększająca się na rynku ilość różnego rodzaju środków farmakologicznych i coraz łatwiejszy dostęp do nich sprawia, iż częściej samodzielnie bez konsultacji z lekarzem sięgamy po leki. Szeroka gama specyfików dostępnych bez recepty doprowadza do tego, iż najmniejszy ból głowy, zęba, gardła, podwyższoną temperaturę ciała czy objawy towarzyszące przeziębieniu staramy się za ich pomocą zlikwidować samodzielnie oczekując szybkiej poprawy samopoczucia i ustąpienia dolegliwości. Zachęcani reklamami przekonywującymi o natychmiastowej skuteczności wielu z nich powoduje, że zażywane są bardzo często zbyt pochopnie, zupełnie niepotrzebnie, czy też niezgodnie ze wskazaniami. Niestety zjawisko to dotyczy również kobiet ciężarnych, które niejednokrotnie nie zdają sobie sprawy z tego, że przyjmowanie niektórych leków w czasie ciąży niesie za sobą ryzyko teratogennego (uszkadzającego) ich działania na płód. Szczególnie, zażywane w okresie wczesnej ciąży, kiedy kobieta jest jeszcze nieświadoma jej istnienia i próbuje zniwelować pojawiające się dolegliwości charakterystyczne dla tego okresu, ogólnie dostępnymi środkami, często nie zdając sobie sprawy z mogących wystąpić przykrych konsekwencji takiego postępowania.

Najbardziej optymalne byłoby, gdyby w czasie ciąży nie zaistniała konieczność przyjmowania żadnych leków. Niestety nie zawsze jest to możliwe. Współistnienie wielu chorób przewlekłych jak np. cukrzyca, nadciśnienie, padaczka i inne, wiąże się z koniecznością stałej farmakoterapii. Poza tym, w czasie ciąży kobieta narażona jest na możliwość wszelkiego rodzaju infekcji. W związku z obniżoną odpornością, a tym samym zwiększoną podatnością na infekcje łatwo dochodzi do przeziębień i zdarzają się one często, szczególnie w porach przejściowych i w porze zimowej. W niektórych przypadkach naturalne metody ich zwalczenia nie są wystarczające i konieczne staje się zastosowanie silniejszych środków.

Ciąża to okres, w czasie którego należy brać pod uwagę nie tylko dobro matki, ale również rozwijające się dziecko, i dlatego każdy lek powinien być skonsultowany z lekarzem, nawet w przypadku, gdy są to preparaty witaminowe czy odżywcze. Wybór odpowiedniego leku jak również jego dawki dla kobiety ciężarnej mają bowiem bardzo istotne znaczenie. Lekarz przepisujący lek musi brać odpowiedzialność za dwoje i wybrać mniejsze zło.

W czasie ciąży szczególnie niebezpieczne są infekcje wirusowe. Choroby zakaźne takie jak różyczka czy odra mogą mieć bardzo poważne następstwa i stać się przyczyną chorób wrodzonych płodu, jak również poronienia samoistnego czy porodu przedwczesnego. Profilaktyka szczepień ochronnych przeprowadzona przed planowaną ciążą zapewnia odpowiednie uodpornienie kobiet na choroby wirusowe szczególnie niebezpieczne dla płodu. Podjęcie decyzji o szczepieniu kobiety ciężarnej jest bardzo trudne. Wymaga od lekarza precyzyjnego rozważenia ryzyka wynikającego z choroby oraz ryzyka wynikającego z zastosowania preparatów uodparniających. Nie ulega wątpliwości, iż największe ryzyko powikłań ciąży istnieje po zastosowaniu szczepionek żywych (różyczka, ospa, świnka). Rozpowszechnione od stosunkowo niedawna szczepienie przeciwko grypie sprawiło, że kobiety ciężarne zastanawiają się nad tym, czy powinny się zaszczepić. Jak do tej pory brak jest doniesień o szkodliwym wpływie szczepionek przeciwko grypie na płód jednak badań pod tym względem przeprowadzono bardzo niewiele. Szczepionki te należy więc traktować jako potencjalnie teratogenne i dokładnie rozważyć zasadność ich stosowania u ciężarnych. Szczepienie bierze się pod uwagę u ciężarnych u których istnieje zwiększone ryzyko ekspozycji na wirusa (np. pracownicy służby zdrowia), w przypadku epidemii lub też wyjazdu w rejony zagrożone chorobami tropikalnymi.

Stopień teratogennego działania leków uzależniony jest od okresu ciąży, w którym lek jest przyjmowany, czasu trwania ekspozycji na płód, dawki, stopnia przenikania leku przez łożysko, jak również od genotypu matki i dziecka. Wskutek działania niektórych z nich może dojść do uszkodzenia zarodka lub płodu prowadząc do rozwoju wad strukturalnych. Rodzaj powstałej wady jest uzależniony od okresu ciąży, w którym nastąpiła ekspozycja dziecka na teratogenne działanie leku. Jeżeli lek zażywany jest w pierwszych dniach po zapłodnieniu najczęściej powstałe w skutek tego zaburzenia prowadzą do samoistnego poronienia uszkodzonego zarodka. Do takich sytuacji często dochodzi w przypadku stałego przyjmowania leków w chorobach przewlekłych np. padaczce. Jeżeli lek o potencjalnym działaniu teratogennym został przyjęty w późniejszym okresie ciąży to rozwijający się płód może zostać uszkodzony prowadząc do poważnych powikłań rozwojowych jak np. wady rozwojowe, IUGR (wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu), wewnątrzmaciczne obumarcie płodu i inne. Czynnik teratogenny może również być przyczyną zaburzeń czynnościowych, onkogenności czy też mutagenności. Najbardziej niebezpieczne jest przyjmowanie leków w czasie pierwszego trymestru ciąży. Wówczas zarodek znajduje się w tzw. fazie organogenezy, podczas której dochodzi do powstawania poszczególnych tkanek oraz formowania się zawiązków organów dziecka.

Niekorzystny wpływ na płód mają jedynie te leki, które przenikają do krwioobiegu płodu poprzez łożysko. Poprzez naczynia łożyska od matki do płodu przekazywane są składniki odżywcze i inne cząsteczki organiczne, w tym również leki. Przez łożysko przenikają przede wszystkim leki nie związane z białkami i o niskiej masie cząsteczkowej. Łożysko nie stanowi więc szczelnej bariery ochronnej zabezpieczającej dziecko przed substancjami chemicznymi, nawet pomimo tego, iż znajdują się w nim enzymy metabolizujące niektóre leki.

W zależności od stopnia teratogennego działania na płód, preparaty farmakologiczne podzielono na pięć grup. W pierwszej grupie (grupa A) znajdują się preparaty, które nie wykazały do tej pory negatywnego wpływu na płód przez cały okres trwania ciąży. Są to przede wszystkim preparaty witaminowe i mineralne czy preparaty tarczycy. Grupa druga (grupa B) obejmuje leki, których negatywne działanie nie zostało do końca poznane u ludzi, jednak w doświadczeniach przeprowadzanych na zwierzętach nie wykazały żadnych działań uszkadzających płód. Należą do niej między innymi takie leki  jak: penicyliny, paracetamol, leki p/zapalne jak diklofenak, metronidazol czy ketoprofen, cefalosporyny, nitrogliceryna i inne. Do grupy trzeciej (grupa C) zalicza się preparaty, które podaje się wyłącznie w przypadku niezbędnej konieczności, bowiem w doświadczeniach na zwierzętach wykazały one działanie uszkadzające na płód, lecz brak jednoznacznych danych, aby działanie u ludzi było takie samo. Do tej grupy należą między innymi takie laki jak. amikacyna, aspiryna, papaweryna, dihydralazyna, kwas acetylosalicylowy, heparyna, kodeina, witamina K i inne. Kategoria czwarta (grupa D) klasyfikuje leki, których znane jest teratogenne działanie na płód i stosowane mogą być jedynie w sytuacjach zagrożenia życia matki jak również w przebiegu niektórych chorób przewlekłych wymagających bezwzględnego przyjmowania leków obejmuje np. atenolol, tetracykliny i inne. Ostatnią, piątą kategorię preparatów (grupa X) stanowią leki, których zażywanie w czasie ciąży wykazuje wysokie ryzyko teratogenności na rozwijający się płód i nie powinny być przyjmowane zarówno przez kobiety ciężarne, ale również kobiety planujących ciążę w najbliższej przyszłości. Do tej kategorii należą: danazol, pochodne retinolu, jak również leki hormonalne stosowane w doustnej antykoncepcji. Należy zaznaczyć, iż podział ten dotyczy minimalnych dawek poszczególnych leków.

Działanie teratogenne na płód niektórych leków przyjmowanych w czasie ciąży:

  • Vit D – nadmierna dawka może spowodować niedorozwój umysłowy dziecka
  • Vit A – zbyt duże dawki mogą wywołać zniekształcenia kości twarzoczaszki, rozszczep podniebienia, wady serca czy układu moczowo-płciowego.
  • Antagoniści Vit K – podawane w I trymestrze ciąży mają działanie poronne, w III trymestrze mogą spowodować hiperbilirubinemię prowadzącą do żółtaczki jąder podkorowych mózgu, poza tym może być przyczyną wad rozwojowych płodu jak np. wady ośrodkowego układu nerwowego czy rozszczepu podniebienia
  • Diclofenak, ketoprofen – stosowanie zbyt dużych dawek w III trymestrze ciąży może spowodować przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego
  • Dihydralazyna – w sporadycznych przypadkach może spowodować spodziectwo, trombocytopenię lub wtórne krwawienia u noworodków
  • Drotaweryna (no-spa) – stosowana w dużych dawkach, przez długi czas może być przyczyną zaburzeń oddychania u noworodka
  • Nifedypina – zwiększa ryzyko pojawienia się anomalii policzków
  • Tetracykliny – może doprowadzić do zahamowania wzrostu chrząstek nasadowych oraz ciężkiego uszkodzenia funkcji wątroby

W czasie ciąży bardzo ważną rzeczą jest przyjmowanie preparatów mineralno-witaminowych. Pozwalają one uzupełnić niedobory, jakie mogą powstać w czasie ciąży ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na te składniki, a odpowiednia ilość niektórych z nich znacznie zmniejsza ryzyko wad rozwojowych dziecka. Jedną z nich jest witamina B9 (kwas foliowy), której odpowiednie dawki w organizmie kobiety ciężarnej ograniczają ryzyko wad układu nerwowego u płodu, natomiast magnez zmniejsza ryzyko pojawienia się przedwczesnej akcji skurczowej. Pomimo tego, iż preparaty te dostępne są w aptekach bez recepty, to zarówno jego rodzaj jak również dawki muszą zostać skonsultowane z lekarzem prowadzącym ciążę.

Należy wiedzieć o tym, iż nie tylko leki wpływają na ciążę, ale również w czasie ciąży ulega zmianie tzw farmakodynamika (działanie) leków. Ich działanie a zarazem skuteczność w czasie ciąży mogą być zupełnie inne.

W świetle przedstawionych powyżej rozważań dotyczących wpływu leków na płód jak również prawidłowy przebieg ciąży jasnym staje się, iż niezmiernie istotną rzeczą jest zaplanowanie ciąży. Świadomość możliwości istnienia ciąży zapewne powstrzymuje kobietę przed zażywaniem leków „na własną rękę”. Poza tym informowanie lekarza o takiej możliwości sprawi, iż w razie konieczności kuracji lekowej przepisze on leki, których przyjmowanie we wczesnej ciąży jest bezpieczne i nie stanowi zagrożenia zarówno dla matki jak i poczętego dziecka. Ze względu na nie do końca poznany wpływ leków na przebieg ciąży oraz rozwijający się płód warto unikać niepotrzebnych interwencji farmakologicznych.

(5)

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Tagi:

Komentarze

  • Zaloguj się , aby dodać odpowiedź
  • Początkująca
    Zalogowani użytkownicy mają możliwość budowania własnego statusu na forach grupy Medforum.
    Po napisaniu odpowiedniej ilości postów przy avatarze pojawi się odpowiedni status.
      Początkujący/ca - mniej niż 100 postów
      Wtajemniczony/na - pomiędzy 101 a 300 postów
      Forumowicz/ka - pomiędzy 301 a 1200 postów
      Komentator/ka - pomiędzy 1201 a 3600 postów
      Lider/ka opinii - pomiędzy 3601 a 6000 postów
      VIP - więcej niż 6001 postów
    22.02.2013 22:36:15

    Przeczytaj komentowany artykuł: Wpływ leków na prawidłowy rozwój płodu - informacje dla pacjentek.

    Przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku należy się upewnić, że jest on dopuszczony do stosowania w ciąży. A w przypadku tych, które mogą mieć negatywny wpływ- że korzyści przewyższą znacznie możliwe konsekwencje. Nawet suplementy diety mogą być niebezpieczne. Jeśli chcemy jakiś zastosować, to powinien on być przeznaczony specjalnie dla kobiet ciężarnych.

Polecamy

http://static2.medforum.pl/cache/logos/pe0059489_wykres_tabletki_kubek_ojoimages_cr-W300H200.jpgFot. ojoimagesImmunoterapia zakażeń w ginekologii i...
Człowiek od momentu narodzenia żyje w bliskim związku z bardzo...
Twoja sugestia