Zaloguj
Reklama

Wpływ zespołu antyfosfolipidowego (APS) na przebieg ciąży - informacje dla pacjentek.

Autor/autorzy opracowania:

Recenzenci:

  • Prof. dr hab. n. med. Anita Olejek (Konsultant Wojewódzki z Zakresu Położnictwa i Ginekologii - woj. śląskie). Dr n. med. Piotr Bodzek.

Źródło tekstu:

  • Forum Ginekologiczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Wpływ zespołu antyfosfolipidowego (APS) na przebieg ciąży - informacje dla pacjentek.
Fot. Pantherstock
(3)

Zespół antyfosfolipidowy to nierzadko spotykane zaburzenie mające znaczący wpływ na płodność oraz prawidłowy przebieg ciąży. Artykuł wyjaśnia, istotę schorzenia oraz zwraca uwagę jakie powikłania ciąży mogą być związane z obecnością przeciwciał antyfosfolipidowych.

Wiele zaburzeń funkcjonowania organizmu czy też chorób ogólnoustrojowych kobiety ma decydujący wpływ na jej płodność oraz przebieg ciąży. Do takich chorób zaliczyć można między innymi niektóre z chorób autoimmunologicznych. Są one czasami trudne do uchwycenia przed ciążą, gdyż ich objawy nierzadko ujawniają się dopiero w czasie jej trwania.

W latach 80-tych zauważono związek pomiędzy występowaniem we krwi nadmiernej ilości przeciwciał antyfosfolipidowych (aPL) a niepłodnością kobiecą oraz pojawianiem się wielu patologii ciąży. Zespół objawów, z których najistotniejsze to obecność w surowicy krwi podwyższonego stężenia przeciwciał antyfosfolipidowych, nawracająca zakrzepica żylna lub tętnicza oraz wielokrotna utrata ciąży, został określony jako zespół antyfosfolipidowy (APS). Od nazwy autora, który jako pierwszy go opisał nazywany jest również zespołem Hughesa.

Bardzo ważnym składnikiem błon komórkowych są cząsteczki tłuszczów zwane fosfolipidami. Przeciwciała aPL, z których najczęściej wykrywane są antykoagulant tocznia (LA) oraz przeciwciała antykardiolipinowe (aCL) klas IgM i IgG, wiążą się z fosfolipidami błon komórkowych lub białek układu krzepnięcia, wywołując zmiany patologiczne w różnych narządach, doprowadzając do incydentów zakrzepicy, jak również trudności z zajściem w ciążę i jej donoszeniem. Wysokie miano tych przeciwciał prowadzi do dysfunkcji błon komórkowych, powodując zakłócenia w procesie zapłodnienia, stając się tym samym przyczyną niepłodności, jak również implantacji komórki jajowej prowadząc do jej poronienia. Połączenie się przeciwciał z fosfolipidami może spowodować bezpośrednie uszkodzenie komórek trofoblastu, z którego wykształca się wówczas niepełnowartościowe łożysko. W ciążach powikłanych APS często stwierdza się znaczne patologie tętnic spiralnych łożyska. Wykazują one znaczne zwężenia, pogrubienie błony wewnętrznej jak również widoczne są w nich liczne ogniska miażdżycowe. Wszystkie te nieprawidłowości łożyska zaburzają prawidłowy transport składników odżywczych i tlenu w krążeniu matczyno-płodowym, a tym samym stanowią zagrożenie dla prawidłowego rozwoju a także życia płodu.

Przyczyna występowania zespołu antyfosfolipidowego nie została jeszcze dokładnie poznana. Najprawdopodobniej wywołana jest czynnikami genetycznymi jak również środowiskowymi. Pojawienie się zespołu może również być indukowane urazami pozabiegowymi lub też zakażeniami. Istnieją również hipotezy, iż patologia ta indukowana jest zmianami stężeń hormonów krążących w organizmie, ponieważ istotną rolę w prawidłowym działaniu układu odpornościowego odgrywają hormony płciowe a w szczególności estrogeny. W związku z tym, bardzo często ciąża, podczas której dochodzi do zmian stężeń tych hormonów, staje się czynnikiem wywołującym chorobę.

Rozpoznanie zespołu antyfosfolipidowego jest trudne. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż przeciwciała aPL obecne są we krwi każdego człowieka i cechują się zmienną naturą. Poza tym istnieje różnorodność testów wykorzystywanych przez laboratoria do wykrywania miana tych przeciwciał. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż przeciwciała antyfosfolipidowe pojawiają się w wielu chorobach autoimmunologicznych, toczniu rumieniowatym, chorobach nowotworowych i zakaźnych jak również na skutek działania niektórych leków. W tych przypadkach u niektórych osób miano to jest znacznie podwyższone. Zjawisko to ma jednak charakter przejściowy. Zespół APS można podejrzewać wówczas, gdy miano przeciwciał, po co najmniej dwukrotnym oznaczeniu z 6 tygodniową przerwą jest znacznie podwyższone. Rozpoznanie zespołu antyfosfolipidowego można postawić w przypadku pojawienia się wysokiego miana przeciwciał wraz, z co najmniej jednym objawem klinicznym.

Zespół antyfosfolipidowy prócz obecności wysokiego miana przeciwciał antyfosfolipidowych IgG i IgM oraz zmian zakrzepowych cechuje również częsta utrata ciąż. Charakterystyczne dla APS są samoistne, nawracające, spontaniczne poronienia przed 10 tygodniem ciąży, obumarcie prawidłowo rozwijającego się płodu przed 10 tygodniem ciąży lub też przedwczesne urodzenie płodu przed 34 tygodniem ciąży. Wspólną cechą tych patologii jest fakt, iż płody nie wykazują żadnych nieprawidłowości pod względem morfologicznym, jak również nie wykryto innych przyczyn poronienia, obumarcia lub przedwczesnego urodzenia, takich jak np. zaburzenia hormonalne u matki, anomalie chromosomalne, patologie anatomiczne i inn. Obecność przeciwciał zwiększa ryzyko niepomyślnego zakończenia ciąży we wszystkich stadiach rozwoju zarodka jak również mogą być przyczyną pojawienia się wielu poważnych powikłań położniczych. W związku z tym ciąża u kobiet z APS traktowana jest jako ciąża wysokiego ryzyka. Zaburzenia wywołane przeciwciałami aPL prowadzą do upośledzonej implantacji zarodka. W późniejszej ciąży mogą powodować powstanie zakrzepicy w naczyniach macicy i łożyska, w rezultacie doprowadzając do niewydolności łożyska, zwiększając ryzyko opóźnionego rozwoju lub wewnątrzmacicznego obumarcia płodu czy też  przedwczesnego oddzielenia się łożyska. Wśród częstych powikłań położniczych związanych z APS można wymienić nadciśnienie indukowane ciążą, przedwczesne pęknięcia błon płodowych, przedwczesne oddzielenie łożyska prawidłowo usadowionego, małowodzie, wady płodu, ciężkie stany przedrzucawkowe i rzucawkę. APL upośledza również produkcję hormonów łożyskowych takich jak gonadotropina kosmówkowa (hCG) oraz laktogen łożyskowy. U chorych z APS często współistnieją także patologie układu krzepnięcia jak np. małopłytkowość, niedokrwistość hemolityczna czy inne. Ciąża może nasilać objawy i przebieg tych chorób. Występowanie wielu z tych patologii wiąże się z koniecznością rozpatrzenia decyzji o wcześniejszym ukończeniu ciąży, co zwiększa ryzyko powikłań u noworodków ze względu na ich wcześniactwo.

W celu zminimalizowania ryzyka powikłań oraz zwiększenia szans pomyślnego zakończenia, ciąża u kobiet cierpiących na APS powinna być ciążą zaplanowaną i poprzedzoną pomiarem poziomu przeciwciał. Jest to rzecz niezmiernie istotna bowiem od momentu zajścia w ciążę należy wprowadzić odpowiednią terapię lekową jak również otoczyć tę ciężarną specjalistyczną opieką lekarską. Wprowadzenie odpowiedniego leczenia zwiększa szansę na urodzenie zdrowego dziecka oraz na zmniejszenie ryzyka pojawienia się powikłań położniczych. Szczególne znaczenie ma fakt, iż większość leków przeciwzakrzepowych przyjmowanych przez kobiety z APS, szczególnie te, u których wystąpiły epizody zakrzepicy, cechuje się bardzo silnym działaniem teratogennym. Konieczne jest więc jak najszybsze odstawienie tych leków i zastąpienie je innymi, nie stanowiącymi zagrożenia dla płodu. Najczęściej stosuje się niskie dawki kwasu acetylosalicylowego i heparynę drobnocząsteczkową. W przypadku kobiet ze szczególnie obciążonym wywiadem położniczym jak również u tych, u których pomimo stosowania heparyny występowały poronienia czasami stosuje się dodatkowo immunoglobuliny podawane dożylnie. Schemat leczenia uzależniony jest od objawów chorobowych.

Częsta utrata ciąż, szczególnie w przypadku, gdy brak jakiejkolwiek konkretnej przyczyny tej tragedii powinno nasunąć przypuszczenie obecności w organizmie kobiety przeciwciał antyfosfolipidowych. Planując kolejną ciążę warto przeprowadzić niezbędne badania na obecność przeciwciał antyfosfolipidowych, aby uniknąć kolejnych niepowodzeń.

(3)
Reklama
Komentarze