Uzależnienie lekowe (lekozależność - drug dependence), według terminologii Komitetu Ekspertów WHO, „jest to stan psychiczny, a nieraz także stan fizyczny, spowodowany oddziaływaniem danego leku na żywy organizm, charakteryzujący się zmianami w zachowaniu i innymi reakcjami, które zawsze są związane z przymusem okresowego lub systematycznego przyjmowania danego środka, w celu doznania określonych skutków psychicznych, lub też uniknięcia złego samopoczucia związanego z jego brakiem. Tolerancja może zachodzić lub nie, a osobnik może być uzależniony od jednego lub wielu środków”.

Według danych WHO rozróżnia się następujące typy uzależnień:

1. typ alkoholowo-barbituranowy (etanol, barbiturany, benzodwuazepiny, meprobamat, i inne leki uspokajająco-nasenne, jak np. glutetymid, metakwalon). 
2. typ amfetaminowy (wszystkie odmiany amfetaminy i leki stymulujące o działaniu sympatykomimetycznym). 
3. typ Cannabis (przetwory konopi indyjskich -marijuana, haszysz). 
4. typ kokainowy (kokaina i liście koka). 
5. typ halucynogenny (LSD, oraz halucynogeny naturalne i syntetyczne). 
6. typ kat przetwory rośliny Catha edulis Forrsak zawierające norpseudoepinefrynę
7. typ opiatowy (związki opioidowe - morfina, dwuacetylomorfina = heroina, kodeina i inne syntetyczne leki przeciwbólowe). 
8. typ rozpuszczalników wziewnych (toluen, aceton, czterochlorek węgla).

Największym zagrożeniem są narkotyczne leki przeciwbólowe. Do tych substancji należą zarówno naturalne fenantrenowe pochodne alkaloidów makowca, np. morfina czy kodeina, jak i syntetyczne np. dwuacetylomorfina, czyli heroina, a także syntetyczne fenylopiperydyny np. petydyna (Dolargan).

Nadużywane do celów niemedycznych bywają również i inne leki z tej grupy: hydromorfon (Dilaudid), leworfanol (Dromoran), deksomoramid (Palfium), a także pentazocyna (Fortral). Powszechnie nadużywane są benzodwuazepiny, szczególnie diazepam (Relanium, Valium), chlordiazepoksyd (Elenium) i nitrazepam (Nitrazepam), gdyż w dawkach wielokrotnie przekraczających ogólnie stosowane, wywołują efekt euforyzujący, oraz łagodzą objawy abstynencyjne u osób uzależnionych. Spośród leków pobudzających najgroźniejsza jest kokaina wstrzykiwana podskórnie lub dożylnie w postaci roztworów chlorowodorku.

W Polsce najpopularniejsze w środowisku uzależnionych są :

1. produkowane „domowymi” sposobami środki uzależniające zawierające związki opioidowe (morfina i heroina), 
2. leki z grupy benzodwuazepin, oraz barbiturany. 
3. amfetamina rodzimej produkcji czysta chemicznie. 
4. wziewne środki odurzające (benzen, tlouen, tri). 
5. przetwory Cannabis (hodowane na małych plantacjach). 
6. kokaina (alkaloid z rośliny Erythroxylon coca).
7. listę uzupełnia dostępny bez ograniczeń alkohol i wyroby tytoniowe.

Doustnie stosowany jest powszechnie wywar ze słomy makowej czyli tzw. makiwara, natomiast dożylnie w różnych dawkach od kilku do kilkunastu centymetrów tzw. polska heroina czyli kompot, otrzymywana z przetworzenia wywaru słomy makowej. Zawiera ona morfinę i heroinę. Ten rodzimy narkotyk jest zawsze zanieczyszczony produktami prymitywnej syntezy (bakterie, wirusy, grzyby, produkty etapów syntezy) i jest o wiele bardziej toksyczny niż czysta chemicznie heroina.

Niebezpieczeństwo nadużywania tak narkotycznych leków przeciwbólowych, jak i opiatów polega na możliwości ostrego zatrucia w przypadku przedawkowania, oraz szybkiego powstania w ciągu kilku dni stanu zależności psychicznej i fizycznej. Należy pamiętać o występowaniu groźnych dla życia objawów zespołu odstawienia narkotyków (głód narkotyczny, abstynencja np. opiatowa) u osób uzależnionych. Praktycznie już jednorazowy kontakt z heroiną wyzwala zależność psychiczną, a w kilka dni po systematycznym jej używaniu rozwija się zależność fizyczna!