Zaloguj
Reklama

Endometrioza a niepłodność

Autorzy: mgr Karolina Kozłowska
Fotel ginekologiczny
Fot. panthermedia
Fotel ginekologiczny
(0)

Endometrioza na wielu etapach może wpływać na zaburzenia procesów rozrodu. Może powodować zakłócenia w funkcjonowaniu jajników, jajowodów czy innych narządów miednicy. Nawet w łagodnych odmianach endometriozy może dochodzić do trudności w implantacji zarodka w jamie macicy. Rozpoznanie niekiedy bywa trudne i wymaga czasu. Diagnostyka zawiera badanie ginekologiczne, badania obrazowe oraz w niektórych przypadkach laparoskopię

Reklama

Spis treści:

  1. Endometrioza – co to jest?
  2. Endometrioza – przyczyny
  3. Endometrioza – czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia
  4. Endometrioza – objawy i diagnoza
  5. Endometrioza a niepłodność
  6. Endometrioza a niepłodność – leczenie

Endometrioza – co to jest?

Odpowiedź na to pytanie wymaga na początku wyjaśnienia kilku podstawowych informacji z zakresu anatomii i fizjologii układu rozrodczego. Jak wiele narządów wewnętrznych, także macica - narząd, w którym rozwija się nowe istnienie, pokryty jest błoną śluzową, w tym miejscu zwaną endometrium. Błona ta jest wrażliwa na działanie hormonów, przede wszystkim estrogenów i gestagenów, których stężenie podczas cyklu miesięcznego u kobiety ulega fluktuacjom.

Efektem działania odpowiednich stężeń hormonów jest zmiana grubości endometrium, ilości naczyń krwionośnych oraz komórek podścieliska. Grubość błony śluzowej jest także uzależniona od wieku kobiety. U kobiet przed okresem dojrzewania endometrium jest niezwykle cienkie i mieści się w granicach 0,3-0,5 mm. U kobiet, które miesiączkują grubość jest uzależniona od fazy cyklu - w czasie okołoowulacyjnym mierzy od 7-9 mm, a fazie lutealnej przeciętnie 15 mm. U kobiet będących w okresie pomenopauzalnym, które stosują HTZ (hormonalną terapię zastępczą) grubość endometrium nie powinna przekraczać 8 mm. W tym okresie nieprawidłowe wartości szczególnie powinny wzbudzać czujność lekarza.

Endometrioza (gruczolistość zewnętrzna) jest stanem, w którym struktury błony śluzowej trzonu macicy stwierdza się poza jej jamą. Ekotopowe endometrium (występujące poza jamą macicy) charakteryzuje się strukturą histologiczną błony śluzowej macicy oraz wykazuje jej czynność.

Endometrioza – przyczyny

Do dziś nie znamy jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Nadal w ginekologii choroba ta jest schorzeniem o nieznanej histogenezie i etiologii. Niemniej jednak wielu naukowców i lekarzy podejmowało próby zbadania przyczyn i mechanizmów, w jakich endometrium może występować ektopowo.

Ponad 90 lat temu pojawiła się pierwsza teoria, która miała wyjaśnić mechanizm tej nieprawidłowości. Teoria transplantacyjna, której założeniem było wszczepianie się komórek błony śluzowej macicy, które w czasie krwawienia menstruacyjnego cofają się wraz krwią do górnych części dróg rozrodczych i implantują się w ich ścianę. Implantacja tkanki endometrium może nastąpić także bezpośrednio np. w trakcie porodu kończącego się cięciem cesarskim, w przypadku operacji laparoskopowych, a także po nacięciu krocza podczas porodu siłami natury.
Inna teoria mówi o tym, że podstawą endometriozy zaburzenia immunologiczne, hormonalne, które prowadzą do zakłóceń w środowisku płynu otrzewnowego. Szacuje się, że 7-15 % kobiet w wieku rozrodczym rozwija endometriozę.

Endometrioza a niepłodność, fot. panthermedia

Endometrioza – czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia

  • Wiek rozrodczy - jest to główny czynnik predysponujący. Częściej występuje u kobiet, które miesiączkują, czyli są w okresie reprodukcyjnym.
  • Wczesna pierwsza miesiączka (menarche). Warunkuje to wczesne rozpoczęcie okresu rozrodczego i zwiększa ilość cykli miesiączkowych wzdłuż całego życia kobiety.
  • Krótkie i częste cykle miesięczne (poniżej 27 dni) oraz miesiączka trwająca ponad 7 dni.
  • Uwarunkowania genetyczne (3 – 10-krotnie większe prawdopodobieństwo u kobiet, których krewne pierwszego stopnia chorują na endometriozę)
  • Endometrioza częściej występuje u kobiet chorujących na choroby z autoagresji (np. zapalenie tarczycy typu Hashimoto, twardzina, toczeń). Zaburzenia układu immunologicznego prowadzą do niezdolności rozpoznawania i usuwania nieprawidłowo położonej tkanki.

Endometrioza – objawy i diagnoza

Endometrioza najczęściej występuje w więzadłach krzyżowo-macicznych (więzadła łączące tylną ścianę szyjki macicy z odbytnicą i kością krzyżową). Drugim miejscem co do częstości występowania są jajniki. Do innych, rzadszych miejsc zaliczamy: zatokę Douglasa, załamek pęcherzowo-maciczny, więzadła obłe, jelita. Przez długi czas endometrioza może nie manifestować żadnych objawów lub być skąpo objawowa, dlatego też, rozpoznanie może być opóźnione.
Do najczęstszych objawów zaliczamy:

  • dysmenorrheae (bóle o charakterze menstruacyjnym, bolesne miesiączkowanie), bólom mogą towarzyszyć: biegunki, zaparcia, ból krzyża, dyskomfort przy oddawaniu moczu, przy wypróżnianiu,
  • dyspaneurunia (bolesne stosunki seksualne),
  • bóle podbrzusza,
  • nieregularne miesiączki,
  • niepłodność,
  • cykliczny krwiomocz.

Podstawowa diagnostyka obejmuje badanie ginekologiczne (ginekolog ocenia głównie: pozycję, wielkość i ruchomość macicy oraz przydatków (jajników i jajowodów), więzadła krzyżowo-maciczne oraz przegrodę odbytniczo-pochwową (połączenie ścian pochwy i odbytnicy) i USG transwaginalne.
Przy dużym podejrzeniu endometriozy pogłębia się diagnostykę kierując pacjentkę na laparoskopię. Podczas laparoskopii mogą być pobrane wycinki do badania histopatologicznego lub decyzja o wycięciu zmian.

Endometrioza a niepłodność

Wszczepione ogniska endometriozy w różnych narządach jamy brzusznej mogą wpływać na płodność u kobiety. Konsekwencją endometriozy w jajniku może być zaburzenie jego funkcji, które może przejawiać się w nieprawidłowym dojrzewaniu pęcherzyków, brakiem owulacji, niewydolnością ciałka żółtego, gorszą jakością oocytów i zaburzeniem w rozwoju zarodka.

Jajnik jest główną fabryką hormonów żeńskich, dlatego jego przebudowa spowodowana wszczepami endometrium może zaburzać produkcję hormonów potrzebnych do prawidłowego rozwoju ciąży. W przypadku zajęcia jajowodów może dochodzić do „zamknięcia” naturalnej drogi dla plemników (niedrożność jajowodów), które przez pochwę, szyjkę macicy i jajowód trafiają do bańki jajowodu, gdzie najczęściej dochodzi do zapłodnienia. W przypadku zajęcia więzadeł krzyżowo-macicznych może dochodzić do powstawania zrostów okołojanikowych i okołojajowodowych. Zrosty te powodują nieprawidłową implantację zarodka i zaburzają jego rozwój. Patologiczna lokalizacja endometrium może zaburzać także funkcjonowanie układu immunologicznego, który odgrywa kluczową rolę w ciąży fizjologicznej. Dochodzi do nadprodukcji prostaglandyn, które mogą nasilać stan zapalny i wtórnie prowadzić do zaburzeń drogi jaką ma przejść zarodek do jamy macicy, by tam się zagnieździć.

Endometrioza a niepłodność, fot. panthermedia

Endometrioza a niepłodność – leczenie

Sama diagnostyka i określenie lokalizacji endometriozy nastręcza niejednokrotnie problemów. Nie zawsze jest możliwe postawienie trafnej, a przede wszystkim szybkiej diagnozy. Występowanie niepłodności u kobiet z endometriozą jest częste - wg różnych źródeł szacuje się, że u kobiet z rozpoznaną niepłodnością, endometrioza może stanowić od 20 do aż 90% jej przyczyn.

Mamy do dyspozycji dwie drogi leczenia endometriozy: farmakologiczną i chirurgiczną. Wybór metody jest ściśle uzależniony od lokalizacji, rozległości zmian i dolegliwości towarzyszących.
Farmakoterapia opiera się na preparatach zawierających gestageny, preparaty estrogenowo-progesteronowe, analogi gonadoliberyn, inhibitory aromatazy oraz danazol.
W różnych publikacjach donoszono o skuteczności każdego z wymienionych środków w zmniejszaniu ognisk endometriozy oraz w łagodzeniu bólów w obrębie miednicy.

Celem leczenia chirurgicznego jest resekcja zmian położonych nieprawidłowo. Najczęstszym dostępem jest technika laparoskopii, która polega na wprowadzeniu cienkich narzędzi przez powłoki skórne stosując niewielkie nacięcia na skórze brzucha. Ogniska endometriozy usuwane są poprzez proste wycięcie lub techniką ablacji tkanki endometrialnej.
Przy zaawansowanej endometriozie może być konieczna laparotomia czyli klasyczne otwarcie jamy brzusznej przez przecięcie skóry, tkanki podskórnej, powięzi oraz mięśni i błony otrzewnej. Stosowana jest głównie przy zaawansowanej endometriozie, w przypadku masywnych zrostów lub kiedy laparoskopia grozi dużym ryzykiem krwawień.

Piśmiennictwo

Źródło tekstu:

  • 1. Ginekologia i położnictwo, T. 1 i 2, G. Bręborowicz, Warszawa, 2012
    2. Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności – skrót, Ginekol Pol. 2012, 83, 149-154

Kategorie ICD:


Reklama
(0)
Komentarze